Giáo dục là đầu tư nguồn nhân lực tương lai
Hà Nội vừa khép lại hành trình 10 năm (2015–2025) thực hiện bước chuyển chiến lược trong lãnh đạo giáo dục phổ thông. Từ những nghị quyết mang tầm nhìn xa của Đảng bộ Thành phố, giáo dục Hà Nội đã bứt phá để khẳng định vị trí dẫn đầu cả nước.
Cô trò tại một trường học ở Hà Nội. Ảnh: Hoàng Hà
Nhìn lại chặng đường một thập kỷ đã qua, dấu ấn đậm nét nhất trong phương thức lãnh đạo của Đảng bộ thành phố Hà Nội chính là sự chuyển biến căn bản về tư duy. Giáo dục và đào tạo là sự "đầu tư chiến lược" cho con người và sự phát triển bền vững của Thủ đô.
Sự nhất quán này thể hiện rõ qua tính liên tục của các nghị quyết, chương trình hành động qua hai nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ Thành phố. Nếu như giai đoạn 2016–2020, Văn kiện Đại hội XVI và Chương trình số 04-CTr/TU tập trung vào bài toán "đổi mới căn bản, toàn diện", nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, thì bước sang nhiệm kỳ 2020–2025, Đại hội XVII và Chương trình số 06-CTr/TU đã nâng tầm định hướng: Phát triển hệ thống trường học chất lượng cao, trường học thông minh, gắn phát triển giáo dục với xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.
Từ tư duy chiến lược đó, chính quyền Thành phố đã triển khai hàng loạt cơ chế, chính sách mang tính đột phá. Yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ được thể hiện bằng Kế hoạch số 22/KH-UBND ngày 19/1/2022; bài toán áp lực gia tăng quy mô được tháo gỡ kịp thời thông qua Nghị quyết số 24/NQ-HĐND ngày 12/9/2022 về việc bổ sung biên chế giáo viên. Sự phân công rõ ràng giữa vai trò định hướng của cấp ủy, sự điều hành của chính quyền và năng lực tham mưu, tổ chức của ngành Giáo dục đã biến các mục tiêu chính trị thành nguồn lực phát triển thực tế trên từng ngôi trường.
Trọng tâm của công tác dạy và học cũng chuyển dịch mạnh mẽ khi triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Từ chỗ chú trọng truyền thụ kiến thức, toàn hệ thống đã chuyển sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Phương pháp giảng dạy, cách thức kiểm tra đánh giá và quan niệm về vai trò người thầy đã có sự thay đổi mang tính bản chất. Bên cạnh đó, đại dịch COVID-19 dù mang lại nhiều thách thức nhưng cũng trở thành "thước đo" cho bản lĩnh thích ứng của giáo dục Thủ đô. Ứng dụng công nghệ thông tin từ chỗ là giải pháp tình thế đã nhanh chóng được nâng cấp thành phương thức quản trị hiện đại, thúc đẩy chuyển đổi số sâu rộng trong toàn ngành.
Vị thế dẫn đầu và bài toán "đủ người, đúng người"
Bản lĩnh lãnh đạo và những chính sách đúng đắn đã mang lại trái ngọt bằng những kết quả nổi bật. Riêng năm học 2025-2026, Hà Nội đứng thứ nhất toàn quốc về tỷ lệ đỗ tốt nghiệp trung học phổ thông, cao nhất từ trước đến nay; đứng thứ hai toàn quốc về điểm trung bình kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, đứng đầu về số lượng điểm 10 ở nhiều môn thi. Giáo dục mũi nhọn tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu với 207 giải học sinh giỏi quốc gia và 7 huy chương tại các kỳ Olympic quốc tế.
Công tác chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo – nhân tố quyết định chất lượng giáo dục – cũng đạt được những cột mốc quan trọng. Ngay từ trước năm học mới, Hà Nội đã hoàn thành việc sắp xếp, kiện toàn đội ngũ, giảm 2.366 cán bộ quản lý, tăng gần 25.000 giáo viên trực tiếp giảng dạy. Đầu mối trường học được tinh gọn 53,3%, trong khi số phòng học tăng thêm 1.800 phòng (800 phòng được đưa vào khai thác ngay trong năm học mới).
Tuy nhiên, bức tranh giáo dục Thủ đô vẫn còn vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Tốc độ đô thị hóa quá nhanh cùng sự gia tăng dân số cơ học vượt dự báo đã tạo nên áp lực đè nặng lên hạ tầng trường lớp và nhân lực. Sự mất cân đối về điều kiện giáo dục giữa các phường ở nội thành và các xã ngoại thành vẫn là một bài toán cần quan tâm. Tình trạng thiếu hụt biên chế giáo viên, bài toán áp lực sĩ số/lớp tại các phường trung tâm và sự thiếu hụt giáo viên cục bộ ở một số bộ môn vẫn là nỗi trăn trở lớn của các quản lý giáo dục khi tiếng trống khai trường vang lên.
Thực tiễn này rút ra một quy luật sâu sắc: Phát triển giáo dục không thể chỉ giải quyết bài toán "đủ người" mang tính cơ học, mà phải đồng thời giải được bài toán "đúng người", bảo đảm cơ cấu đồng bộ và chất lượng đồng đều.
Từ "dẫn đầu thành tích" sang "chất lượng thực chất"
Tiếng trống khai giảng năm học 2026–2027 vang lên trong bối cảnh toàn Thành phố đang chuẩn bị các điều kiện cho nhiệm kỳ phát triển mới. Yêu cầu đặt ra cho giáo dục Hà Nội lúc này cao hơn rất nhiều. Chuyển từ "dẫn đầu về thành tích" sang "dẫn đầu về chất lượng thực chất, năng lực sáng tạo và khả năng hội nhập".
Để đạt được mục tiêu đó, 5 bài học kinh nghiệm tích lũy từ chặng đường 10 năm qua cần tiếp tục được quán triệt và nâng tầm:
Bài học đầu tiên là giữ vững tầm nhìn chiến lược: Bảo đảm tính liên tục trong chính sách. Cấp ủy Đảng cần duy trì sự lãnh đạo thống nhất, liên tục; coi giáo dục là hạ tầng chiến lược quan trọng nhất để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô.
Bài học thứ hai là đầu tư đồng bộ nguồn lực, tránh giải quyết sự việc lẻ tẻ. Giải quyết triệt để bài toán quy hoạch mạng lưới trường lớp song song với cơ cấu đội ngũ nhà giáo. Không thể nâng cao chất lượng nếu hạ tầng bị quá tải hoặc đội ngũ thiếu hụt.
Bài học thứ ba là phân định rõ cơ chế quản trị đi đôi với phát huy tính tự chủ của cơ sở. Làm rõ trách nhiệm giữa cấp ủy, chính quyền và cơ quan chuyên môn; trao quyền chủ động, sáng tạo cho các nhà trường trong việc thực hiện chương trình giáo dục.
Bài học thứ tư là chuyển đổi số nhân văn theo phương châm công nghệ phục vụ con người. Thúc đẩy hạ tầng số và năng lực số cho giáo viên, học sinh; tuy nhiên, phải xác định công nghệ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế được vai trò truyền cảm hứng của người thầy.
Bài học thứ năm là thay đổi thước đo phát triển theo hướng đo lường bằng giá trị con người. Đánh giá sự thành công của giáo dục không chỉ qua số lượng huy chương hay tỷ lệ đỗ tốt nghiệp, mà phải đo bằng bản lĩnh, tư duy độc lập, phẩm chất đạo đức và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ.
Một năm học mới đã bắt đầu. Những nụ cười rạng rỡ của học sinh trong sắc cờ hoa hôm nay chính là lời nhắc nhở về trách nhiệm của những người làm giáo dục. Bằng bản lĩnh đã được khẳng định qua một thập kỷ đổi mới, cùng sự đầu tư bài bản và tư duy đổi mới, bứt phá, giáo dục Thủ đô trong năm học 2026–2027 hoàn toàn có quyền tự tin bước vào giai đoạn mới — nơi mỗi ngôi trường thực sự là một môi trường hạnh phúc, và mỗi học sinh đều được nuôi dưỡng tiềm năng để trở thành những công dân ưu tú của đất nước.
