Kỷ nguyên số và tầm quan trọng của bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số
Kỷ nguyên số (Digital Era) là giai đoạn công nghệ số, dữ liệu và internet trở thành nền tảng quan trọng của các hoạt động kinh tế, xã hội, giáo dục, quản trị và đời sống, gắn với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và các nền tảng số.
Ở Việt Nam, chuyển đổi số được xác định là chiến lược quốc gia, thể hiện qua Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Việc lấy ngày 10/10 hằng năm là Ngày Chuyển đổi số quốc gia cùng sự phát triển của chính phủ số, kinh tế số, xã hội số cho thấy chuyển đổi số ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống xã hội.
Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, nền tảng tư tưởng của Đảng được xác định là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới. Đây là “kim chỉ nam” định hướng cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, mạng xã hội và truyền thông số cũng bị lợi dụng để xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tung tin giả, gieo rắc hoài nghi về con đường xã hội chủ nghĩa và tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội. Vì vậy, Nghị quyết số 35-NQ/TW (2018) của Bộ Chính trị xác định tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ quan trọng của công tác xây dựng Đảng.
Kỷ nguyên số đồng thời tạo điều kiện lan tỏa nhanh chóng thông tin chính thống, các giá trị tích cực và quan điểm đúng đắn. Do đó, cần kết hợp giữa “xây” - củng cố, lan tỏa các giá trị cách mạng - với “chống” - nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái, xây dựng “lá chắn số”, góp phần giữ vững định hướng phát triển đất nước và củng cố niềm tin của nhân dân.
Nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số
Một là, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới. Cần giữ vững vai trò nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam; đấu tranh với các quan điểm xuyên tạc, phủ nhận giá trị khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Một số quan điểm cho rằng chủ nghĩa Mác - Lênin đã “lỗi thời”, không còn khả năng chỉ đạo, soi đường [4], hoặc xem đây là một “ý thức hệ giáo điều”, không còn giá trị thực tiễn [1]. Đối với tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm xuyên tạc tập trung phủ nhận tính sáng tạo, giá trị khoa học, thực tiễn và nhân văn, qua đó tác động đến tình cảm và niềm tin của nhân dân. Bên cạnh đó, gần đây cũng xuất hiện một số quan điểm cho rằng lý luận về đường lối đổi mới chỉ là “sự chắp vá”, “cóp nhặt” từ tư tưởng Hồ Chí Minh nên “không có có gì sáng tạo”!
Hai là, bảo vệ đường lối, quan điểm của Đảng, khẳng định con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Cần bảo vệ các chủ trương đổi mới, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trên không gian mạng xuất hiện những quan điểm tách rời độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, phủ nhận định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế và cho rằng “Kinh tế tự do là nền móng, không cần ‘định hướng xã hội chủ nghĩa’”[1]. Vì vậy, cần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của con đường phát triển mà Việt Nam lựa chọn.
Ba là, bảo vệ niềm tin của nhân dân vào Đảng, giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Cần ngăn chặn các thông tin sai trái, xấu độc nhằm chia rẽ nhân dân với Đảng, Nhà nước; lợi dụng các vấn đề dân tộc, tôn giáo, văn hóa, dân chủ để gây bất đồng xã hội. Bảo vệ nền tảng tư tưởng do đó phải gắn với củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
Bốn là, bảo vệ an ninh mạng và an ninh tư tưởng. Chủ động nhận diện, ngăn chặn và phản bác tin giả, thông tin xuyên tạc trên internet; xây dựng môi trường mạng lành mạnh. Các phương thức truyền bá thông tin sai lệch ngày càng đa dạng thông qua Facebook, TikTok, Instagram, blog, website, YouTube, fanpage và các hội nhóm; đặc biệt, AI có thể được sử dụng để tạo video, hình ảnh và giọng nói giả, làm tăng nguy cơ gây nhầm lẫn và tác động đến dư luận xã hội.
Trong bối cảnh diễn ra các sự kiện chính trị quan trọng, hoạt động xuyên tạc trên không gian mạng có thể tập trung vào các vấn đề tư tưởng, chính trị, kinh tế, pháp luật, quốc phòng, an ninh, tổ chức và cán bộ. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là góp phần củng cố niềm tin của nhân dân, tăng cường sự đoàn kết trong Đảng và đồng thuận xã hội; đây là nhiệm vụ vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn, gắn với công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.
Giải pháp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số
Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền, giáo dục gắn với ứng dụng công nghệ số. Văn kiện Đại hội XIV xác định: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng; nâng cao tính chiến đấu, tính giáo dục, tính thuyết phục trong tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng”[3, tr.131]. Theo đó, cần xây dựng website, ứng dụng di động, thư viện số và các nền tảng cung cấp tài liệu chính thống; phát triển nội dung ngắn gọn, trực quan, dễ tiếp cận trên các mạng xã hội; sử dụng video, infographic, podcast và các hình thức đa phương tiện. Đồng thời, cần phát huy tính tương tác hai chiều, tạo điều kiện để người dân đặt câu hỏi, trao đổi và tiếp cận thông tin chính thống.
AI và Big Data có thể được sử dụng để phân tích xu hướng dư luận, cá nhân hóa nội dung cho từng nhóm đối tượng, phát triển chatbot và trợ lý ảo phục vụ giải thích chính sách, đồng thời hỗ trợ phát hiện tin giả và thông tin xuyên tạc. Giáo dục trực tuyến cũng cần được đổi mới thông qua các nền tảng E-learning, các hình thức thi, trò chơi, trải nghiệm trực quan để nâng cao tính hấp dẫn của giáo dục chính trị, tư tưởng.
Thứ hai, xây dựng hệ sinh thái truyền thông số của Đảng, phát huy vai trò của báo chí cách mạng và các nền tảng thông tin chính thống. Văn kiện Đại hội XIV yêu cầu: “Lãnh đạo tốt công tác tuyên truyền, báo chí, xuất bản, truyền thông; quản lý có hiệu quả an ninh mạng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị”[3, tr.131]. Hệ sinh thái này cần tạo được sự kết nối giữa báo chí cách mạng, cổng thông tin điện tử, kho dữ liệu số, ứng dụng di động và các kênh mạng xã hội chính thống.
Thứ ba, nâng cao hiệu quả đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên cơ sở kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn. Việc phản bác phải dựa trên chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sử dụng lập luận khoa học, logic, chứng cứ xác thực; đồng thời phải lấy thành tựu của công cuộc đổi mới trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại làm cơ sở thực tiễn. Các hình thức phản bác cần đa dạng từ bài viết chuyên sâu đến tọa đàm, video, infographic và các sản phẩm truyền thông số.
Thứ tư, phát huy vai trò của cán bộ, đảng viên trong không gian số. Mỗi cán bộ, đảng viên vừa phải nêu gương trong thực tiễn, giữ vững bản lĩnh chính trị, vừa phải có kỹ năng sử dụng công nghệ và khả năng nhận diện, phản bác thông tin sai trái. Văn kiện Đại hội XIV yêu cầu “Đẩy mạnh đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, ‘tự diễn biến’, ‘tự chuyển hóa’ trong nội bộ” [3, tr.131-132], đồng thời chú trọng “Đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ cán bộ lý luận, trọng dụng các chuyên gia đầu ngành” [3, tr.132]. Vì vậy, cần đào tạo kỹ năng truyền thông số, an ninh mạng và phản biện cho cán bộ, đảng viên; xây dựng lực lượng nòng cốt có khả năng sáng tạo video, infographic, podcast và những sản phẩm phù hợp với đặc điểm truyền thông hiện đại.
Thứ năm, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng cho thế hệ trẻ gắn với đổi mới phương thức giáo dục và truyền thông hiện đại. Nội dung lịch sử dân tộc, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng và các giá trị chính trị, đạo đức cần được truyền đạt bằng những phương thức phù hợp với môi trường số. Cần khắc phục cách truyền đạt một chiều, tăng thảo luận, xử lý tình huống, hoạt động nhóm, trải nghiệm thực tiễn và kết hợp giáo dục trong nhà trường với môi trường truyền thông số. Qua đó, thế hệ trẻ không chỉ có kiến thức mà còn hình thành năng lực phân tích, kiểm chứng và lựa chọn thông tin trong môi trường mạng.
Tóm lại, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng đối với việc giữ vững nền tảng chính trị, tư tưởng, tăng cường niềm tin xã hội và bảo đảm sự ổn định, phát triển của đất nước. Trong bối cảnh chuyển đối số hiện nay, xây dựng “lá chắn số” cho cư dân mạng trở thành một nhiệm vụ cấp bách. Đây không chỉ là vấn đề công nghệ mà trước hết phải dựa trên nền tảng lý luận vững chắc, thông tin có sức thuyết phục, năng lực số của con người và niềm tin xã hội. Qua đó, vừa giữ vững nền tảng tư tưởng, vừa nâng cao khả năng thích ứng của công tác tư tưởng trước những biến đổi nhanh chóng của kỷ nguyên số.
Tài liệu tham khảo
[1] Tạ Dzu: Việt Nam hậu ý thức hệ: Con đường thực tế để hàn gắn và phát triển.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 88.
[3] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb CTQG Sự thật, Tập I, Hà Nội, 2026, tr.131-132.
[4] Phương Vinh, Chủ nghĩa Mác - Lênin liệu đã lỗi thời?
