Định hướng từ Hội nghị Trung ương 2, khóa XIV đã được chuyển hóa thành những quyết sách hành động cụ thể nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, chuẩn bị năng lực cạnh tranh dài hạn cho Việt Nam trong kỷ nguyên mới, tại Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV. Bàn về bước chuyển chiến lược này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Thị An, nguyên đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng.
PV: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: Nếu Hội nghị Trung ương 2 đặt nền tảng tổ chức và vận hành cho nhiệm kỳ, thì Hội nghị Trung ương 3 phải chuyển định hướng đó thành những quyết sách cụ thể để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực. Bà suy nghĩ như thế nào về vấn đề này?
PGS.TS Bùi Thị An: Trước hết, đây là một chỉ đạo rất đúng trọng tâm, đánh dấu sự chuyển biến từ tư duy quản lý thuần túy sang tư duy kiến tạo phát triển, trong đó lấy kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.
Theo quan điểm quản trị hiện đại, mọi chủ trương phải nhanh chóng được cụ thể hóa thành hành động. Khoảng cách từ lý thuyết đến thực tiễn phải được rút ngắn tối đa. Sản phẩm của sự phát triển giờ đây phải cân đong đo đếm được, nhìn thấy được, chứ không chỉ dừng lại ở văn bản hay khẩu hiệu như trước đây. Việc tổ chức thực hiện phải nhanh và mang lại kết quả cụ thể.
Việc gỡ "điểm nghẽn" ở đây chính là khơi thông khâu tổ chức thực hiện sao cho đúng tinh thần chủ trương. Sự thành công không nằm trên lý thuyết, mà được đo lường bằng hiệu quả thực tiễn, bằng sự hài lòng của người dân và sự phát triển của xã hội. Hội nghị Trung ương 2 làm nền tảng, còn Hội nghị Trung ương 3 chính là bước gỡ điểm nghẽn để hiện thực hóa nền tảng đó.
PV: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh đến 4 bước chuyển chiến lược gồm: Năng lực cầm quyền, quản trị không gian, mô hình tăng trưởng và sức chống chịu. Theo bà, đâu là bước chuyển mang tính "chìa khóa" kích hoạt được sự thay đổi của 3 bước còn lại?
PGS.TS Bùi Thị An: Theo tôi, nâng cao năng lực cầm quyền và năng lực thực thi của bộ máy chính là bước chuyển mang tính chìa khóa. Mở được nút thắt này là mở được tất cả.
Năng lực cầm quyền là năng lực lãnh đạo, quản lý vĩ mô, nhưng phải đi kèm với năng lực thực thi thì mọi chủ trương mới đi vào cuộc sống. Dù quy hoạch không gian có tốt đến đâu, mô hình tăng trưởng có hiện đại hay khả năng chống chịu được nâng lên mức nào, tất cả đều phụ thuộc vào chất lượng lãnh đạo, chất lượng quản trị và tổ chức thực hiện.
Một bộ máy tinh gọn, chuyên nghiệp, với những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung sẽ tạo sức lan tỏa, thúc đẩy thực hiện thành công 3 bước chuyển còn lại. Thể chế tốt là rất cần thiết, nhưng thể chế ấy phải cần một bộ máy đủ năng lực tổ chức thực hiện để biến thành kết quả phát triển cốt lõi. Không có năng lực thực thi, thể chế cuối cùng cũng chỉ nằm trên giấy.
PV: Trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, "giá trị và sức sống của các quyết sách phải được đo bằng kết quả thực tế, điểm nghẽn được tháo gỡ, năng lực mới được tạo lập, bộ máy vận hành thông suốt, nguồn lực được khơi thông, năng suất và sức cạnh tranh được nâng cao, đất nước an toàn hơn, Nhân dân được thụ hưởng thiết thực hơn. Từ nhận thức đó, phải chuyển ngay sự thống nhất về chủ trương thành thống nhất trong hành động, đưa các quyết sách của Trung ương thành kết quả cụ thể”. Theo bà, cần những giải pháp cụ thể nào để tinh thần quyết liệt này được triển khai hiệu quả ở các cấp?
"Cán bộ cần được trang bị đầy đủ điều kiện cả về vật chất lẫn tinh thần để gánh vác trọn vẹn trách nhiệm được giao"- PGS.TS Bùi Thị An.
PGS.TS Bùi Thị An: Tình trạng "trên nóng, dưới lạnh" đã tồn tại khá lâu, làm ảnh hưởng xấu đến kết quả thực hiện các chủ trương, đường lối. Để xử lý triệt để điểm nghẽn này, theo tôi, cần tập trung vào 4 giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, phải thể chế hóa thật nhanh và đồng bộ các nghị quyết thành chương trình hành động, kế hoạch và cơ chế thực hiện cụ thể. Việc thực thi phải rõ ràng: rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm, rõ thời gian, rõ địa chỉ. Nếu không đồng bộ, công việc sẽ lại tiếp tục ách tắc.
Thứ hai, phân cấp, phân quyền phải gắn chặt với trách nhiệm giải trình. Cán bộ làm được hay không làm được đều phải giải trình rõ lý do. Đồng thời, phải có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám dấn thân vì cái mới, vì cộng đồng. Nếu dấn thân mà không được bảo vệ, họ sẽ dễ bị cô lập, làm nhụt chí đội ngũ lãnh đạo, đặc biệt là cán bộ trẻ.
Thứ ba, đổi mới công tác đánh giá cán bộ. Không đánh giá qua hồ sơ hay số lượng cuộc họp nữa, mà phải bằng chất lượng công việc, bằng sản phẩm cụ thể. Ví dụ, tiếp xúc cử tri thì giải quyết được bao nhiêu đơn thư; ban hành văn bản thì mang lại chuyển biến gì cho địa phương. Tiêu chí quan trọng nhất là mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Trung ương cần có phương thức đo lường sự hài lòng này một cách thực chất, tránh tình trạng báo cáo lên thì 100% hài lòng nhưng thực tế người dân lại không đồng tình.
Thứ tư, tăng cường giám sát thông qua ứng dụng chuyển đổi số và công khai kết quả thực hiện. Dữ liệu số chuẩn xác, minh bạch sẽ giúp người dân và báo chí tham gia giám sát, so sánh hiệu quả giữa các địa phương. Phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực để chống lộng quyền. Đặc biệt, phải đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Làm tốt thì được biểu dương, làm không tốt thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính trước Đảng, trước nhân dân.
PV: Hội nghị Trung ương 3 không chỉ dừng lại ở việc gỡ khó cho những “điểm nghẽn” trước mắt, mà còn xác lập 4 "bước chuyển chiến lược" mang tính định hình tương lai. Bà nhìn nhận thế nào về sự cộng hưởng giữa các quyết sách này với việc hiện thực hóa khát vọng vươn mình của dân tộc bước vào kỷ nguyên mới?
PGS.TS Bùi Thị An: Bước chuyển chiến lược này không phải là những giải pháp lẻ tẻ, mà tạo thành một chỉnh thể thống nhất. Chính sự thống nhất đó sẽ tạo ra sức lan tỏa và cộng hưởng sâu rộng.
Nâng cao năng lực cầm quyền tạo ra nền tảng; quản trị không gian mở ra dư địa phát triển mới; mô hình tăng trưởng tạo động lực lâu dài; còn nâng cao sức chống chịu giúp đảm bảo phát triển bền vững trước mọi biến động toàn cầu. Tất cả là một tổng hợp không thể tách rời.
Trong bối cảnh thế giới biến đổi khôn lường, sự cộng hưởng này thể hiện tư duy phát triển hiện đại: Chúng ta không chỉ giải quyết khó khăn trước mắt mà còn chuẩn bị năng lực cạnh tranh cho đất nước trong dài hạn. Đây là tư duy không "tham bát bỏ mâm". Mục tiêu là phát triển Việt Nam nhanh, bền vững, tự cường, vì hạnh phúc của nhân dân. Có dự báo xa để đặt ra mục tiêu phấn đấu cho nhiều năm tới, chứ không dừng ở tư duy "năm nay đủ ăn, sang năm lại chưng hửng".
Thông điệp từ Hội nghị Trung ương 3 đã bộc lộ rõ điều đó. Người dân hiện nay không chỉ kỳ vọng vào những quyết sách đúng, mà mong chờ những chuyển biến thực tế có thể cảm nhận được trong đời sống hằng ngày. Thành công của Hội nghị Trung ương 3, suy cho cùng, sẽ được đo lường bằng chất lượng phát triển và mức độ thụ hưởng của nhân dân.
PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!
