“Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng” - Kiến tạo sức mạnh nội sinh của dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới

Quan điểm của Đảng về xây dựng gia đình trong kỷ nguyên phát triển mới

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với gia đình. Người khẳng định: "Quan tâm đến gia đình là đúng, vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội; gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt. Hạt nhân của xã hội là gia đình"[1]. Quan điểm đó không chỉ thể hiện tư duy biện chứng về mối quan hệ giữa gia đình và xã hội mà còn trở thành nền tảng tư tưởng xuyên suốt trong đường lối của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam. Gia đình không đơn thuần là nơi duy trì nòi giống hay đáp ứng các nhu cầu vật chất, tinh thần của các thành viên, mà còn là môi trường đầu tiên hình thành nhân cách, truyền thụ văn hóa, đạo đức, lý tưởng sống và khơi dậy khát vọng cống hiến cho đất nước.

Trong tiến trình đổi mới, nhận thức của Đảng về vai trò của gia đình ngày càng được bổ sung và phát triển. Từ quan điểm xây dựng gia đình "no ấm, hòa thuận, tiến bộ" tại Đại hội VII đến mục tiêu xây dựng gia đình "no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh" qua các kỳ đại hội tiếp theo, tư duy của Đảng ngày càng tiếp cận toàn diện hơn đối với thiết chế gia đình. Cụ thể, ngày 24/6/2021, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới. Chỉ thị khẳng định rõ: "Công tác xây dựng gia đình vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển bền vững đất nước”[2].  Tinh thần đó tiếp tục được phát triển trong Nghị quyết số 80-NQ/TW (07/01/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, khi văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đất nước. Trong tổng thể hệ giá trị văn hóa Việt Nam, gia đình giữ vị trí trung tâm, là nơi bảo tồn, trao truyền và sáng tạo các giá trị văn hóa dân tộc. Việc xây dựng gia đình tiến bộ, văn minh, hạnh phúc không chỉ góp phần hoàn thiện nhân cách mỗi cá nhân mà còn tạo nên nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc gia trong quá trình hội nhập quốc tế.

Đặc biệt, Đại hội XIV của Đảng xác định phát triển văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn của phát triển nhanh và bền vững; đồng thời nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Văn kiện Đại hội XIV cũng chỉ rõ yêu cầu "xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức; kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại"[3], qua đó khẳng định gia đình tiếp tục là điểm tựa tinh thần, là tế bào lành mạnh của xã hội và là nền tảng quan trọng của quốc gia phồn vinh, hạnh phúc.

Kế thừa tư tưởng đó, nhận thức của Đảng về vai trò của gia đình không ngừng được bổ sung và phát triển qua từng giai đoạn cách mạng. Từ mục tiêu xây dựng gia đình "no ấm, hòa thuận, tiến bộ" trong thời kỳ đầu đổi mới đến định hướng xây dựng gia đình "no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh", tư duy phát triển đã chuyển từ việc coi gia đình là đối tượng của chính sách xã hội sang xác định gia đình là chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình phát triển đất nước. Bước phát triển mới này được thể hiện rõ trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khi lần đầu tiên việc xây dựng đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam được đặt trong một chỉnh thể thống nhất. Điều đó phản ánh nhận thức sâu sắc rằng phát triển kinh tế sẽ không bền vững nếu thiếu nền tảng văn hóa; xây dựng văn hóa sẽ không hiệu quả nếu thiếu môi trường gia đình lành mạnh; còn gia đình chỉ thực sự bền vững khi được đặt trong chiến lược phát triển quốc gia.

Định hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong giai đoạn mới và khát vọng phát triển đất nước

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, gia đình Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng đối mặt không ít thách thức. Quá trình chuyển đổi số, đô thị hóa nhanh, già hóa dân số, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc, chức năng cũng như phương thức gắn kết giữa các thành viên trong gia đình. Quy mô gia đình ngày càng thu hẹp; khoảng cách giữa các thế hệ có xu hướng gia tăng; áp lực việc làm, mưu sinh và cạnh tranh xã hội khiến thời gian dành cho gia đình bị rút ngắn; trong khi đó, các hiện tượng bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, ly hôn, lệch chuẩn văn hóa và ảnh hưởng tiêu cực từ không gian mạng vẫn diễn biến phức tạp. Những biến đổi đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy, hoàn thiện chính sách và phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong công tác xây dựng gia đình, bảo đảm để gia đình tiếp tục là môi trường an toàn, lành mạnh cho sự phát triển toàn diện của con người.

Những yêu cầu mới của sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên số đặt ra đòi hỏi công tác xây dựng gia đình không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn các giá trị truyền thống mà còn phải thích ứng với những biến đổi sâu sắc của đời sống kinh tế - xã hội. Gia đình Việt Nam hiện nay vừa là nơi gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa là môi trường hình thành năng lực số, kỹ năng hội nhập, tư duy sáng tạo và tinh thần trách nhiệm công dân cho mỗi cá nhân. Vì vậy, xây dựng gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa hay lĩnh vực xã hội mà phải trở thành một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia, gắn chặt với mục tiêu phát triển con người toàn diện và nâng cao sức mạnh nội sinh của dân tộc.

Đại hội XIV của Đảng đã tạo nên một bước phát triển mới trong tư duy phát triển khi đặt mục tiêu xây dựng đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đây không phải là những hệ giá trị tồn tại độc lập mà có mối quan hệ bổ trợ, tác động qua lại lẫn nhau. Hệ giá trị quốc gia được bồi đắp từ nền tảng văn hóa; hệ giá trị văn hóa được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình; còn gia đình chỉ thực sự phát triển bền vững khi các giá trị truyền thống được kết hợp hài hòa với tinh thần đổi mới, sáng tạo và hội nhập. Chính sự thống nhất ấy tạo nên sức mạnh nội sinh để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc xây dựng gia đình hạnh phúc cần gắn với xây dựng văn hóa số trong mỗi gia đình. Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, kết nối và phát triển nhưng cũng tiềm ẩn không ít nguy cơ đối với trẻ em và thanh thiếu niên như bạo lực mạng, thông tin độc hại, xâm hại trên môi trường số, lệch chuẩn hành vi và suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên trong gia đình. Điều đó đòi hỏi mỗi gia đình phải trở thành ""không gian văn hóa số" lành mạnh, nơi cha mẹ không chỉ chăm lo đời sống vật chất mà còn đồng hành cùng con trong việc hình thành năng lực số, kỹ năng chọn lọc thông tin, tư duy phản biện và ý thức sử dụng công nghệ một cách văn minh, an toàn và có trách nhiệm. Gia đình hạnh phúc trong thời đại số vì thế không chỉ được đo bằng điều kiện kinh tế mà còn bằng chất lượng gắn kết, đối thoại và sẻ chia giữa các thế hệ.

Song song với chuyển đổi số là những thách thức của già hóa dân số, biến đổi cơ cấu lao động và hội nhập quốc tế. Gia đình Việt Nam trong tương lai sẽ phải thực hiện đồng thời nhiều chức năng hơn trước: chăm sóc người cao tuổi, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ em, hỗ trợ học tập suốt đời, thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động và bảo đảm sức khỏe tinh thần cho các thành viên. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách theo hướng lấy gia đình làm trung tâm của phát triển xã hội. Các chính sách về lao động, việc làm, nhà ở, bảo hiểm xã hội, chăm sóc người cao tuổi, bình đẳng giới, bảo vệ trẻ em, chăm sóc sức khỏe tâm thần và hỗ trợ phụ nữ cần được thiết kế theo hướng tạo điều kiện để các gia đình cân bằng giữa phát triển kinh tế với thực hiện chức năng giáo dục, chăm sóc và gắn kết các thế hệ.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng hiện nay là tiếp tục xây dựng và lan tỏa hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới. Những giá trị truyền thống như hiếu nghĩa, thủy chung, nhân ái, cần cù, hiếu học, tôn trọng người cao tuổi, yêu thương con trẻ vẫn giữ nguyên giá trị, nay tiếp tục được bổ sung bằng những chuẩn mực phù hợp với xã hội hiện đại như bình đẳng giới, tôn trọng sự khác biệt, học tập suốt đời, sáng tạo, trách nhiệm xã hội và năng lực hội nhập quốc tế. Gia đình không chỉ truyền dạy đạo đức mà còn phải trở thành môi trường khơi dậy khát vọng phát triển, tinh thần đổi mới sáng tạo và ý thức cống hiến cho cộng đồng. Đây chính là nền tảng để hình thành những công dân vừa có bản lĩnh văn hóa Việt Nam, vừa có năng lực thích ứng với sự cạnh tranh toàn cầu.

Cùng với việc hoàn thiện thể chế, tiếp tục đổi mới phương thức truyền thông về gia đình theo hướng hiện đại, nhân văn và gần gũi với đời sống. Báo chí, truyền thông số, các nền tảng mạng xã hội và các sản phẩm văn hóa cần phát huy mạnh mẽ vai trò lan tỏa những giá trị tích cực, tôn vinh các gia đình tiêu biểu, phổ biến kỹ năng làm cha mẹ, giáo dục tiền hôn nhân, phòng, chống bạo lực gia đình, chăm sóc sức khỏe tinh thần và xây dựng văn hóa ứng xử trong gia đình. Khi các giá trị tốt đẹp được lan tỏa bằng những hình thức truyền thông sáng tạo, gần gũi và giàu sức thuyết phục, công tác gia đình sẽ thực sự đi vào chiều sâu, trở thành nhu cầu tự thân của mỗi cá nhân và mỗi cộng đồng.

Nhìn từ tầm nhìn phát triển đất nước đến năm 2045, có thể khẳng định rằng gia đình không chỉ là "tế bào của xã hội" như cách tiếp cận truyền thống mà còn là "đơn vị kiến tạo sức mạnh quốc gia" trong thời đại mới. Một nền kinh tế hiện đại cần những con người có tri thức; một nền văn hóa tiên tiến cần những công dân có nhân cách; một quốc gia hùng cường cần những thế hệ có khát vọng cống hiến. Tất cả những phẩm chất ấy đều được nuôi dưỡng từ gia đình. Khi mỗi gia đình trở thành một môi trường văn hóa lành mạnh, một không gian học tập suốt đời, một nơi vun đắp trách nhiệm công dân và khơi dậy khát vọng phát triển, thì sức mạnh nội sinh của quốc gia sẽ được bồi đắp một cách bền vững từ gốc rễ.

Kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam không chỉ là dịp tôn vinh những giá trị truyền thống của gia đình Việt mà còn là thời điểm để nhìn nhận sâu sắc hơn trách nhiệm của toàn xã hội đối với sự nghiệp xây dựng gia đình trong giai đoạn phát triển mới. Trong dòng chảy của chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và cách mạng công nghiệp lần thứ tư, gia đình càng cần được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển con người và văn hóa. Đó không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là lựa chọn mang tính chiến lược để xây dựng một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc./.