Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc tinh gọn bộ máy nhà nước là một đòi hỏi khách quan, cấp thiết. Tuy nhiên, lợi dụng cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, các thế lực thù địch đang ra sức tung ra những luận điệu lập lờ, cho rằng đây là bước đi nhằm “thay đổi thể chế chính trị”. Đây là một sự xuyên tạc nguy hiểm cần phải được nhận diện và đập tan bằng các luận cứ lý luận và thực tiễn vững chắc.
Mưu đồ “đánh tráo khái niệm” và bôi nhọ bản chất
Chống phá việc cải cách bộ máy hành chính Nhà nước của các thế lực thù địch, phản động không phải là những hành động đơn lẻ mà là một chiến dịch có hệ thống, được tính toán kỹ lưỡng về lộ trình thực hiện. Họ đưa ra ba nhóm luận điệu chính:
Thứ nhất, xuyên tạc mục đích, quy kết cải cách là “đấu đá nội bộ”. Thay vì thừa nhận tính khoa học và tất yếu của việc tinh gọn bộ máy, họ dựng lên các “thuyết âm mưu” về tranh giành quyền lực giữa các nhóm lợi ích. Họ rêu rao rằng đây là "cuộc đấu tranh quyền lực giữa các phe phái", là "công cụ để tháo dỡ các mạng lưới quyền lực cũ" hoặc "thanh trừng nội bộ", qua đó phá hoại niềm tin của nhân dân vào sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, đồng thuận trong xã hội.
Thứ hai, cố tình đồng nhất giữa “cải cách bộ máy” và “thay đổi thể chế”. Đây là thủ đoạn đánh tráo khái niệm hết sức tinh vi, nguy hiểm. Bởi, cải cách bộ máy là quá trình tối ưu hóa tổ chức trong khuôn khổ thể chế hiện hành, còn thay đổi thể chế là thay đổi bản chất và nguyên tắc vận hành của hệ thống. Việc họ gán ghép các thuật ngữ như “tái cấu trúc quyền lực” hay “chuẩn bị thay đổi chế độ” thực chất là để dẫn dắt dư luận hiểu sai về bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Thứ ba, lợi dụng một số vướng mắc, khó khăn mang tính cục bộ, tạm thời trong giai đoạn đầu chuyển đổi (như giải quyết chế độ cho cán bộ dôi dư, khoảng cách địa lý hay việc thay đổi giấy tờ hành chính của người dân) để thổi phồng, quy chụp thành "khủng hoảng hệ thống", gây "bất ổn xã hội", "mất việc làm hàng loạt". Từ đó, gieo rắc hoài nghi về tính đúng đắn của quá trình cải cách tổ chức bộ máy, mục đích sâu xa là tạo ra sự hoang mang trong cán bộ, đảng viên, dẫn tới “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong. Gần đây, một số đối tượng phát tán thông tin sai lệch, bịa đặt về việc “tiếp tục sắp xếp tỉnh, xã”; rêu rao việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là "chiêu trò cắt giảm ngân sách một cách cực đoan", "bỏ rơi cơ sở", làm "xóa sổ văn hóa bản địa" hoặc dẫn đến xung đột nội bộ xóm làng.
Từ lý luận và thực tiễn cho thấy, luận điệu cho rằng “cải cách bộ máy là thay đổi thể chế” là hoàn toàn sai lầm và thiếu cơ sở khoa học.
Về lý luận, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định bộ máy nhà nước phải được tổ chức khoa học, phù hợp với thực tiễn lịch sử. V.I. Lênin từng nhấn mạnh nguyên tắc “Thà ít mà tốt”, xây dựng bộ máy tinh gọn để khắc phục bệnh quan liêu. Tại Việt Nam, tư tưởng “lấy dân làm gốc” và xây dựng Chính phủ hết lòng phục vụ nhân dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh là kim chỉ nam cho mọi cuộc cải cách. Cải cách hôm nay không làm thay đổi bản chất chế độ mà là để thể chế đó vận hành hiệu quả hơn. Cải cách bộ máy nhà nước là quá trình cải tiến, hoàn thiện tổ chức và phương thức hoạt động của bộ máy nhà nước trong khuôn khổ thể chế hiện hành nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý. Cải cách tổ chức bộ máy không chỉ nhằm tiết kiệm ngân sách, mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, tạo động lực phát triển đất nước.
Về thực tiễn, nhìn ra thế giới, việc tinh gọn bộ máy là xu hướng chung của mọi quốc gia để nâng cao năng lực cạnh tranh. Pháp thực hiện phân quyền để giảm chi phí; Nhật Bản giảm số bộ từ 22 xuống 13; Trung Quốc liên tục sáp nhập các cơ quan ngang bộ; Singapore duy trì hiệu quả quản trị chỉ với 16 bộ. Rõ ràng, không quốc gia nào coi việc tinh gọn bộ máy là “thay đổi thể chế”, mà đó là điều kiện để phát triển bền vững.
Ở trong nước, tinh gọn bộ máy là một chủ trương lớn, nhất quán, có tính kế thừa lịch sử từ các Nghị quyết Trung ương, nhất là Nghị quyết số 18-NQ/TW khóa XII. Đây là đòi hỏi tất yếu của thực tiễn nhằm loại bỏ sự cồng kềnh, chồng chéo, chồng lấn về chức năng, nhiệm vụ, mở đường cho đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Trong đó, sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định bảo đảm cải cách đi đúng hướng. Nghị quyết số 60-NQ/TW Hội nghị Trung ương 11 Khóa XIII, Kết luận số 210-KL/TW, ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới và sau này là Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng thể hiện thái độ dứt khoát của Đảng và Nhà nước ta đối với tiến trình đẩy mạnh cải cách hành chính, nhận diện rõ những "điểm nghẽn thể chế" của hệ thống chính trị để giải quyết. Tinh thần“Trung ương làm gương, địa phương hưởng ứng” đã tạo sức lan tỏa lớn, với sự đồng thuận cao. Việc hàng trăm cán bộ tự nguyện nghỉ hưu sớm để tạo điều kiện cho sáp nhập bộ máy là minh chứng cho tính chính danh và lòng yêu nước, hoàn toàn bác bỏ luận điệu “đấu đá quyền lực”.
Thống nhất vận hành hệ thống hành chính theo 3 cấp: Trung ương, tỉnh và xã là bước đột phá lớn nhất trong tổ chức bộ máy nhà nước, giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, tiết kiệm thời gian cho người dân, doanh nghiệp; tiết kiệm chi thường xuyên rất lớn để dành nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Việc sắp xếp hệ thống tổ chức bộ máy từ Trung ương đến địa phương đảm bảo tính đồng bộ, tinh gọn, hiệu năng và hiệu quả, gần dân, sát dân, phục vụ người dân tốt hơn; kiến tạo mô hình phát triển mới mang tính dài hạn, thúc đẩy quản trị quốc gia, quản trị địa phương, gắn với đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng. Việc Trung ương quyết định chuyển 03 cơ quan báo chí chủ lực và 02 Viện Hàn lâm từ cơ quan thuộc Chính phủ sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng là một bước điều chỉnh tổ chức rất quan trọng, điều chỉnh phương thức lãnh đạo để “tăng cường sự chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của Trung ương đối với những lĩnh vực đặc biệt quan trọng về tư tưởng, truyền thông và khoa học chiến lược”.
Tỉnh Quảng Ninh có bước đột phá lớn khi tinh gọn bộ máy cấp xã từ 171 đơn vị xuống còn 54 đơn vị, giảm mạnh số lượng cơ quan chuyên môn cấp tỉnh còn 14 sở/ngành; gần 1.000 cán bộ, công chức đã được giải quyết chế độ nghỉ việc hoặc bố trí lại vị trí việc làm. Tại tỉnh Lai Châu, địa phương này đã thực hiện sắp xếp 106 ĐVHC cấp xã để thành lập 38 đơn vị hành chính mới (giảm 68 đơn vị); 100% dịch vụ công trực tuyến được đồng bộ hóa, tỷ lệ hài lòng của người dân đạt mức rất cao nhờ mô hình giảm tầng nấc trung gian. Tỉnh Bắc Ninh và Hà Tĩnh ghi nhận sự chuyển dịch rõ nét trong việc giảm thủ tục hành chính, "3 tăng, 2 giảm, 2 không", giúp cắt giảm triệt để chi phí thường xuyên để tập trung cho đầu tư phát triển….
Mặc dù vậy, vẫn còn những “điểm nghẽn” cần tiếp tục khắc phục. Đó là tình trạng quá tải và "hụt hơi" về năng lực cán bộ cơ sở khi áp lực công việc lên công chức xã/phường rất lớn, một số địa phương thiếu nhân lực chuyên môn sâu về công nghệ thông tin, đất đai, xây dựng và quản trị số. Tại một số nơi, việc đồng bộ hóa dữ liệu dân cư, con dấu, cập nhật thông tin thuế, giấy phép kinh doanh... trong giai đoạn đầu còn chưa đồng bộ, đôi khi gây mất thời gian cho người dân và hộ kinh doanh. Khoảng cách địa lý và hạ tầng cũng là vấn đề cần khắc phục, khi cán bộ phải di chuyển xa hơn khi đến nơi công tác mới, một số địa phương phải xây dựng bổ sung chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội hoặc phương tiện di chuyển.
Tinh gọn để vững mạnh hơn
Cải cách tổ chức bộ máy hệ thống chính trị không phải là sự sắp xếp cơ học mà là một sự thay đổi căn bản về tư duy quản trị quốc gia, nhằm khơi thông mọi nguồn lực để đất nước phát triển kỷ nguyên phát triển mới. Niềm tin của Nhân dân với Đảng, Nhà nước và chế độ ngày càng được củng cố vững chắc.
Để tiếp tục thực hiện hiệu quả cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, cần tiếp tục rà soát, sắp xếp, tinh gọn các đơn vị bên trong các cơ quan Trung ương và địa phương. Hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ theo hướng một cơ quan thực hiện nhiều việc và một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện, chịu trách nhiệm chính. Có cơ chế phát hiện sớm các vướng mắc, khắc phục ngay các điểm nghẽn về văn bản pháp lý ban hành chưa đồng bộ để người dân không phải "gánh chi phí" của sự thiếu đồng bộ.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương, cũng như giữa cấp tỉnh và cấp xã, theo đó cơ quan Trung ương tập trung vào quản lý vĩ mô, xây dựng thể chế, chiến lược, quy hoạch và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, giữ vai trò kiến tạo phát triển, cấp tỉnh mạnh về chiến lược, cấp xã mạnh về thực thi. Cần tiếp tục rà soát, giao quyền mạnh mẽ hơn nữa cho cấp cơ sở đi kèm với cơ chế giám sát, tránh tình trạng bộ máy đã gọn nhưng quy trình phê duyệt vẫn phải "chờ" các tầng nấc cấp trên.
Thay đổi mô hình quản lý hành chính truyền thống sang quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng cải cách. Kiên quyết cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính không cần thiết, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho người dân và doanh nghiệp. Cơ quan quản lý cần có thông báo, hướng dẫn rõ ràng, đơn giản hóa thủ tục (không yêu cầu nộp lại các giấy tờ trùng lặp khi thay đổi thông tin theo mô hình 2 cấp) nhằm ngăn chặn các đối tượng xấu lợi dụng việc chuyển đổi bộ máy để lừa đảo người dân.
Tập trung xây dựng chính quyền số, xã hội số; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia liên thông từ Trung ương đến tận cấp xã để cập nhật dữ liệu theo thời gian thực. Đẩy mạnh số hóa toàn diện, liên thông dữ liệu để giải quyết thủ tục hành chính nhanh chóng, không phụ thuộc vào địa giới hành chính.
Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ phẩm chất, năng lực, thực sự chuyên nghiệp và liêm chính, ngang tầm nhiệm vụ trong tình hình mới. Xây dựng bộ tiêu chuẩn vị trí việc làm gắn với tập trung đào tạo, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cấp xã để đáp ứng khối lượng và cường độ công việc tăng lên trong mô hình chính quyền mới, nhất là bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng dụng khoa học công nghệ, quản trị số, năng lực xử lý tình huống thực tiễn.
Tăng cường kiểm soát quyền lực và kiểm tra, giám sát. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, ngăn chặn việc lạm dụng quyền lực để tham nhũng, lãng phí. Siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi vi phạm, trì trệ hoặc đùn đẩy trách nhiệm
Tăng cường tuyên truyền thông tin tích cực, đấu tranh phản bác trực diện các luận điệu sai trái, thù địch liên quan sắp xếp, tinh gọn bộ máy, nhất là trong dịp sơ kết 1 năm thực hiện chủ trương chiến lược mang tính cách mạng này. Tăng cường tuyên truyền hệ thống, làm cho cán bộ và nhân dân hiểu rõ tính tất yếu của việc sáp nhập đơn vị hành chính, xóa bỏ cấp huyện là vì lợi ích quốc gia. Nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho đảng viên, để mỗi người dân là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng. Đấu tranh trực diện trên không gian mạng, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách am hiểu công nghệ để kịp thời bóc gỡ tin giả, xử lý nghiêm các hành vi xuyên tạc. Tăng cường tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, cung cấp các luận cứ khoa học sắc bén từ các nhà khoa học uy tín để phản bác các quan điểm phản động.
Cải cách tổ chức bộ máy nhà nước tại Việt Nam hiện nay là một cuộc cách mạng về tổ chức, là yêu cầu khách quan để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Đây là quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, không phải và tuyệt đối không thể là “thay đổi thể chế”. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần tỉnh táo, nhận diện rõ âm mưu của các thế lực thù địch để chung tay xây dựng một bộ máy tinh - gọn - mạnh, vì một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc./.
