Câu hỏi: Những quan điểm mới về công tác cán bộ trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng

Trả lời:

          Được xác định giữ vị trí "then chốt của then chốt", trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, công tác cán bộ tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ mới, nhằm "xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp thật sự có đức, có tài, không ngừng tự đổi mới, ngang tầm nhiệm vụ”[1]. Những chủ trương lớn đó của Đại hội XIV của Đảng vừa kế thừa, vừa có sự bổ sung, phát triển nhiều quan điểm, chủ trương mới về công tác cán bộ. 

             Một là, trong quan điểm, chủ trương, quy chế, quy định về cán bộ và công tác cán bộ

            Về yêu cầu chung về công tác cán bộ trong những năm tới là: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, đồng bộ công tác cán bộ; bảo đảm thực hiện nghiêm nguyên tắc Đảng lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ của cả hệ thống chính trị; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực, kiên quyết ngăn chặn và đẩy lùi có hiệu quả tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ; có tầm nhìn xa trong chuẩn bị đội ngũ cán bộ, bảo đảm sự kế thừa, tiếp bước vững vàng giữa các thế hệ cán bộ. Yêu cầu này vừa khẳng định những thành tựu của công tác cán bộ, vừa nhằm khắc phục những hạn chế đang tồn tại trong tất cả các nội dung, các khâu của công tác cán bộ hiện nay.  

           Về mục tiêu của công tác cán bộ, trong khi kiên định mục tiêu đã được Đảng ta xác định từ nhiều năm nay về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp thật sự tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực công tác, dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, Đại hội XIV yêu cầu cán bộ phải có “năng lực nổi trội” và là “hạt nhân đoàn kết” trong tổ chức, cơ quan, đơn vị và địa phương – những yếu tố giúp cán bộ có thể nêu gương sáng trước nhân dân, phát huy được sức mạnh của tập thể, của nhân dân.

          Về cơ chế công tác cán bộ, Đại hội vẫn khẳng định thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng, đồng thời yêu cầu bảo đảm thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác cán bộ - một vấn đề lâu nay chưa được xác định và thể hiện thật rõ. Liên quan đến cơ chế thực hiện công tác cán bộ, lần đầu tiên Đại hội XIV nêu ra khái niệm “thể chế về công tác cán bộ” và yêu cầu khẩn trương thực hiện hiệu quả, đồng bộ thể chế này, trong đó tập trung triển khai thực hiện nghiêm các quy chế, quy định mới đã và sẽ được ban hành, nhất là trong đánh giá, đào tạo, bố trí sử dụng cán bộ lãnh đạo, quản lý. Việc thực hiện các quy định về công tác cán bộ ở các cấp, nhất là cấp chiến lược, phải bảo đảm các nguyên tắc: công khai, minh bạch, công bằng, công tâm; quyền lực đi đôi với trách nhiệm; nhiệm vụ gắn với nguồn lực và các điều kiện thực hiện.

          Điểm mới đáng chú ý là Đại hội đặt vấn đề: “Nghiên cứu cơ chế tạo sự liên thông về nhân lực giữa khu vực công và khu vực tư”[2]. Chủ trương này xuất phát từ các quan điểm lớn: “dân là gốc”; nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; phát huy sức mạnh, khát vọng, ý chí, bản lĩnh, trí tuệ tự lực, tự cường của toàn đân, sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân tộc trong phát triển nhanh và bền vững đất nước; kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực phát triển; v.v..

             Hai là, về đổi mới, nâng cao chất lượng các khâu của công tác cán bộ

            Trong đánh giá cán bộ, nhận rõ đánh giá cán bộ vẫn là khâu yếu trong công tác cán bộ, Đại hội XIV nhấn mạnh việc đổi mới mạnh mẽ, nâng cao chất lượng công tác đánh giá cán bộ. Tiếp tục thực hiện các yêu cầu về bảo đảm dân chủ, công khai, công tâm, khách quan theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, có tiêu chí, gắn với sản phẩm cụ thể, theo vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh trong đánh giá cán bộ mà các văn kiện của Đảng đã nêu, Đại hội XIV bổ sung một trong những căn cứ để đánh giá cán bộ là: coi trọng uy tín trong Đảng và tín nhiệm trong nhân dân. Điều này không mới xét về cách tiếp cận, vì Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã luôn yêu cầu cán bộ phải được cán bộ, đảng viên và nhân dân tín nhiệm, tin tưởng, ghi nhận thành tích; điểm mới là ở chỗ, khi đã coi đây là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá cán bộ sẽ cần có các quy định cụ thể để việc lấy tín nhiệm, đánh giá uy tín của nhân dân đối với cán bộ bảo đảm đúng thực chất và có những cải tiến cần thiết trong quy trình đánh giá cán bộ hằng năm cũng như trước khi đưa cán bộ vào quy hoạch, xem xét bổ nhiệm và bổ nhiệm lại, giới thiệu ứng cử, điều động, bổ nhiệm, khen thưởng cán bộ…

            Trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục yêu cầu chú trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ, đồng thời nhấn mạnh việc giáo dục, nâng cao lòng tự trọng và danh dự của cán bộ. Thực tế cho thấy, để ngăn chặn, đẩy lùi triệt để tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lôi sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên hiện nay rất cần giáo dục để mỗi cán bộ, trước hết là các cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, nâng cao lòng tự trọng và danh dự của bản thân, luôn tâm niệm danh dự của người cán bộ, đảng viên là điều thiêng liêng, cao quý nhất, từ đó tự giác quyết không vì các lợi ích vật chất mà làm mất đi niềm vinh dự này. Trên cơ sở quy định của Đảng về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới theo Quy định số 144-QĐ/TW, ngày 09-5-2024 của Bộ Chính trị khóa XIII, Đại hội XIV chủ trương: ban hành quy định về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên theo chức vụ và phát động, tổ chức thực hiện phong trào nêu gương trong toàn hệ thống chính trị với cam kết chính trị - đạo đức cá nhân hằng năm. Đây là những công việc cần thiết và thiết thực để cụ thể hóa nội dung giáo dục đạo đức cách mạng sát với từng đối tượng cán bộ và có căn cứ để đánh giá việc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức của từng cán bộ.

            Điểm mới nổi bật trong văn kiện Đại hội XIV về công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là không chỉ chú trọng đối với cán bộ cấp chiến lược, mà phải chú trọng đối với cán bộ cấp xã. Cùng với việc đổi mới nội dung, phương pháp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức lý luận chính trị, quản lý nhà nước cho cán bộ cấp chiến lược, cần xây dựng, thực hiện các chương trình tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ công tác đảng cho cấp ủy viên cấp ủy cơ sở; nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực lãnh đạo, kỹ năng và nghiệp vụ công tác đảng, năng lực cụ thể hóa và tổ chức thực hiện cho đội ngũ cấp ủy viên và cán bộ chuyên trách công tác đảng tại cơ sở, đặc biệt là các cán bộ trẻ, cán bộ kiêm nhiệm và cán bộ phụ trách công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Điều này là phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới của cấp ủy, cơ quan chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội cấp xã và việc bố trí cán bộ, công chức cấp tỉnh, cấp huyện trước đây về công tác tại cấp xã sau sắp xếp lại đơn vị hành chính, chuyển sang chính quyền địa phương hai cấp.

             Về tuyển chọn, bố trí, sử dụng cán bộ, Đại hội XIV của Đảng yêu cầu xây dựng và “chuẩn hóa” cơ chế để có thể lựa chọn, bố trí đúng cán bộ tốt, hội tụ đủ đức, đủ tài, đủ tâm, đủ tầm, đủ sức, đủ nhiệt huyết cách mạng vào các vị trí lãnh đạo, quản lý của các tổ chức trong hệ thống chính trị, tức không để sót cán bộ xứng đáng và để lọt người không thật sự xứng đáng vào bộ máy lãnh đạo, quản lý các cấp. Trong đội ngũ cán bộ, quan tâm, đào tạo nguồn cán bộ nữ, cán bộ trẻ, cán bộ người dân tộc thiểu số, cán bộ khoa học công nghệ, cán bộ quản lý doanh nghiệp nhà nước; tăng cường cán bộ cho các địa bàn khó khăn, lĩnh vực trọng yếu, nơi triển khai mô hình mới. Về thu hút và trọng dụng nhân tài, Đại hội định hướng thu hút và trọng dụng nhân tài ở các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ sự phát triển nhanh, bền vững đất nước gắn với cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Một điểm mới trong văn kiện Đại hội là: xây dựng  cơ chế, quy định trách nhiệm của lãnh đạo và cấp ủy viên trong việc phát hiện, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí cán bộ có bản lĩnh, năng lực nổi trội và triển vọng phát triển vào vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả vượt cấp, nhất là cán bộ trẻ, gắn với quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác cán bộ và quản lý cán bộ. Có thể xem đây là một bước để tiến tới hình thành cơ chế tiến cử trong công tác cán bộ.

              Cùng với khẳng định tiếp tục đổi mới và có quy trình chặt chẽ trong công tác bầu cử, bổ nhiệm, bố trí, sử dụng cán bộ, Đại hội XIV thể hiện mạnh mẽ thái độ kiên quyết không để lọt vào cấp ủy, cơ quan lãnh đạo, cơ quan quản lý trong hệ thống chính trị những cán bộ không có bản lĩnh chính trị vững vàng, không kiên định quan điểm của Đảng, giảm sút uy tín, gây mất đoàn kết nội bộ, đùn đẩy trách nhiệm, có biểu hiện cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, “tư duy nhiệm kỳ”, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, “lợi ích nhóm”, cục bộ địa phương, có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, vi phạm quy định của Đảng về trách nhiệm nêu gương; đồng thời, kịp thời miễn nhiệm, cho từ chức, cho thôi giữ chức vụ thay thế những cán bộ có kết quả thực hiện nhiệm vụ yếu kém, thiếu trách nhiệm, uy tín thấp, có sai phạm và cán bộ ở những cơ quan, đơn vị, địa phương mà kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị bị xếp loại yếu kém, không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm; xử lý nghiêm những người có sai phạm. Làm tốt việc những này sẽ góp phần thực hiện được phương châm “có vào, có ra”, “có lên, có xuống" trong công tác cán bộ đã được nhắc đến nhiều lần.

             Về quản lý cán bộ, lần đầu tiên Đại hội chủ trương xây dựng cơ sở dữ liệu cán bộ toàn quốc đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, phù hợp với chủ trương chung về đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia .

             Về chế độ, chính sách đối với cán bộ, Đại hội yêu cầu hoàn thiện chính sách để khuyến khích cán bộ làm việc ở những vùng, ngành, nghề khó khăn, phức tạp, cán bộ chuyên môn, nhất là đội ngũ chuyên gia có tay nghề cao; thực hiện cải cách chế độ tiền lương, phụ cấp phù hợp với yêu cầu thực tiễn về sắp xếp, tổ chức lại bộ máy và tinh giản biên chế; gắn chính sách, chế độ đãi ngộ với việc sử dụng cán bộ phù hợp với thực tiễn và yêu cầu công việc.

            Về kiểm tra, giám sát cán bộ, Đại hội chủ trương tiếp tục thực hiện kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ (theo Quy định số 114-QĐ/TW, ngày 11-7-2023 của Bộ Chính trị khóa XIII về việc kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ), nhưng yêu cầu thực hiện việc này một cách thực chất và hiệu quả hơn; kiên quyết khắc phục những yếu kém, bất cập, xử lý nghiêm đối với cấp ủy, người đứng đầu vi phạm quy chế, nguyên tắc của Đảng trong công tác cán bộ; nhận diện và đấu tranh quyết liệt, hiệu quả với các hành vi chạy chức, chạy quyền. Trong công tác kiểm tra, giám sát đối với cán bộ, cần tăng cường kiểm tra, giám sát về đạo đức công vụ, thực hiện công khai kết quả xử lý các sai phạm đạo đức của cán bộ; đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra việc kê khai, công khai tài sản, thu nhập của cán bộ - một trong những biện pháp để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ.

             Về công tác bảo vệ chính trị nội bộ, tiếp tục tăng cường công tác bảo vệ chính trị nội bộ đối với đội ngũ cán bộ. Với phương châm nắm chắc lịch sử chính trị, chú trọng vấn đề chính trị hiện nay, Đại hội định hướng: để nắm chắc vấn đề chính trị hiện nay, cần gắn công tác bảo vệ chính trị nội bộ với công tác quản lý cán bộ, đảng viên một cách toàn diện, chặt chẽ và thường xuyên.

              Ba là, dựa vào nhân dân để xây dựng đội ngũ cán bộ

            Hội nghị Trung ương 9 khóa X (tháng 02-2009) đã kết luận: “Nghiên cứu cơ chế nhằm phát huy đầy đủ, thực chất vai trò của Nhân dân trong giám sát, đánh giá cán bộ”[3]. Đại hội XIII của Đảng chủ trương dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng. Đại hội XIV của Đảng khẳng định chủ trương dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, trong đó có một yêu cầu cụ thể là: “Xây dựng cơ chế thực hiện việc lấy ý kiến Nhân dân đánh giá về mức độ hoàn thành nhiệm vụ công tác của cán bộ và các tổ chức Đảng, Nhà nước”[4], tức là xem ý kiến đánh giá của nhân dân là một tiêu chí, căn cứ quan trọng, nhất thiết để đánh giá cán bộ.

              Bốn là, về tổng kết, phát triển lý luận về công tác cán bộ

            Từ thực tế trong những năm qua, Đảng ta đã chủ trương tiến hành nhiều thí điểm về công tác cán bộ. Đến Đại hội XIV đặt ra yêu cầu phải sơ kết, tổng kết, đánh giá hiệu quả, tác động của các chủ trương, mô hình thí điểm trong công tác cán bộ, từ đó sớm khẳng định những mô hình hợp lý để trở thành quy định chính thức, góp phần phát triển lý luận của Đảng về công tác cán bộ nói riêng, công tác xây dựng Đảng nói chung./.