Câu hỏi: Quá trình hoàn thiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân

Trả lời:

Trong thời kỳ đổi mới, phát triển kinh tế nhiều thành phần được coi là một cách thức hữu hiệu để từng bước tháo gỡ hạn chế, bất cập của nền kinh tế Việt Nam; tạo điều kiện giải phóng tối đa mọi nguồn lực, phát huy vai trò của các thành phần kinh tế, hình thức sở hữu. Trong các thành phần kinh tế đó, kinh tế tư nhân được Đảng ta rất coi trọng.

Vào đầu thập niên 80 của thế kỷ XX, ở Việt Nam, sau một thời gian dài duy trì hai thành phần kinh tế là nhà nước và tập thể, nền kinh tế đất nước đã rơi vào tình cảnh trì trệ; bởi lẽ, “trong khi nguồn vốn của Nhà nước và của tập thể còn eo hẹp, thì nguồn vốn còn dư trong nhân dân hầu như chỉ đưa vào tiêu dùng hoặc cất giữ và mua hàng tích trữ”[1]. Từ nhận thức đó, Đảng ta chỉ rõ cần “Xóa bỏ những thành kiến thiên lệch trong sự đánh giá và đối xử với người lao động thuộc các thành phần kinh tế khác nhau…, tạo nên môi trường tâm lý xã hội thuận lợi cho việc thực hiện chính sách sử dụng và cải tạo nền kinh tế nhiều thành phần”[2]. Đây là quan điểm định hướng rất quan trọng trong việc thay đổi chiến lược phát triển kinh tế kể từ Đại hội VI của Đảng. Quan điểm này đã mở đường cho chủ trương phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

Tại Hội nghị Trung ương 6 khóa VI (năm 1988), Đảng ta tiếp tục khẳng định phát triển kinh tế nhiều thành phần là đường lối nhất quán của kinh tế Việt Nam trong thời kỳ quá độ; đồng thời, khẳng định kinh tế tư nhân được phát triển không hạn chế địa bàn, quy mô, trong ngành, nghề mà pháp luật không cấm. Tại Đại hội VII (năm 1991), Đảng ta đã cụ thể hơn về cơ chế quản lý cho kinh tế tư nhân: “Kinh tế tư nhân được phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, theo sự quản lý, hướng dẫn của Nhà nước”[3]. Sau 10 năm đất nước tiến hành đổi mới (năm 1996), tại Đại hội VIII, Đảng ta đã ghi nhận vị trí, vai trò, đóng góp của kinh tế tư nhân đối với sự phát triển của đất nước. Đảng ta nhấn mạnh: “Kinh tế cá thể, tiểu chủ có vị trí quan trọng, lâu dài”[4].

Tại Hội nghị Trung ương 5 khóa IX (tháng 3-2002), lần đầu tiên Đảng ta đã ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển kinh tế tư nhân - Nghị quyết số 14-NQ/TW “Về tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách, khuyến khích và tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân”. Nghị quyết khẳng định: “Kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Phát triển kinh tế tư nhân là vấn đề chiến lược lâu dài trong phát triển nền kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao nội lực của đất nước trong hội nhập kinh tế quốc tế”[5].

Đại hội XII đánh dấu một bước tiến đột phá trong quan điểm của Đảng ta về phát triển kinh tế tư nhân, khẳng định: “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế”[6]. Điều này cho thấy sự ghi nhận của Đảng về vai trò ngày càng to lớn của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế quốc dân. Để hiện thực hóa chủ trương của Đại hội XII về phát triển kinh tế tư nhân, tại Hội nghị Trung ương 5 (khóa XII), Đảng ta đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW, ngày 3-6-2017, “Về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”.

Đại hội XIII của Đảng, trên cơ sở quan điểm của các Đại hội trước về KTTN tiếp tục xác định: “kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng”[7]. Đồng thời, Đại hội cũng khẳng định: “Kinh tế tư nhân được khuyến khích phát triển ở tất cả các ngành, lĩnh vực mà pháp luật không cấm, được hỗ trợ phát triển thành các công ty, tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh, có sức cạnh tranh cao. Khuyến khích doanh nghiệp tư nhân hợp tác, liên kết với doanh nghiệp nhà nước, hợp tác xã, kinh tế hộ; phát triển các công ty cổ phần có sự tham gia rộng rãi của các chủ thể xã hội, nhất là người lao động”[8].

Đặc biệt, ngày 4-5-2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW “Về phát triển kinh tế tư nhân”, nêu rõ, sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân nước ta đã từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia; là lực lượng tiên phong trong phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Và trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định: “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”[9], là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia.

Có thể thấy rằng, trong thời kỳ đổi mới, đường lối và chủ trương của Đảng đối với kinh tế tư nhân đã không ngừng được bổ sung, phát triển và ngày càng hoàn thiện, qua đó phản ánh kịp thời vai trò và những đóng góp to lớn của khu vực kinh tế này. Đây là kết quả của quá trình tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, đồng thời thể hiện sự vận dụng sáng tạo các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế tư nhân trong điều kiện cụ thể của Việt Nam.