Những tác động tiêu cực của mạng xã hội
Sau gần 20 năm gia nhập mạng lưới internet toàn cầu (năm 1997), Việt Nam nhanh chóng vươn lên trở thành một trong những quốc gia có tốc độ phát triển internet nhanh nhất khu vực và thế giới với tỷ lệ người dùng không ngừng gia tăng và có xu hướng trẻ hóa. Cùng với lượng người dùng gia tăng là hạ tầng công nghệ viễn thông ngày càng được hiện đại hóa với tốc độ đường truyền và độ phủ sóng rộng, đảm bảo quyền tiếp cận và thụ hưởng thông tin của nhân dân. Độ phủ sóng của internet và số lượng người dùng internet, mạng xã hội ở Việt Nam là rất lớn, không ngừng gia tăng, với gần 79% dân số có kết nối trực tuyến. Đây là điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi số ở Việt Nam, hướng tới xây dựng xã hội số, công dân số.
Tuy nhiên bên cạnh những tín hiệu tích cực, mặt trái của internet và mạng xã hội đang đặt ra những thách thức lớn, đe dọa an ninh con người, an ninh quốc gia. Điều nguy hại là các thông tin bị rò rỉ từ các hội nhóm có tốc độ lan truyền chóng mặt trên các nền tảng số, kích thích sự tò mò, hiếu kì của người dùng, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng xấu đến tâm lí, hành vi và nhận thức của giới trẻ.
Cũng qua nền tảng mạng xã hội, một cặp vợ chồng ở thôn 3 xã Ea Khal, huyện Ea H’leo, Đắk Lắk lợi dụng vấn đề tâm linh, tín ngưỡng, tôn giáo, dựng lên một khu tu tập rộng lớn với những gian phòng trưng bày những đồ binh khí, tranh ảnh có tính chất tà đạo, mê tín để dụ dỗ những người nhẹ dạ cả tin tham gia tu tập, mua các "pháp khí" có giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng để "sớm tu thành đắc đạo, sớm thành tiên". Mặc dù địa điểm tu tập đóng ở nơi núi rừng heo hút nhưng bằng nhiều chiêu trò, họ đã dụ dỗ được nhiều người đến từ các thành phố, đô thị để tu tập với những lời đường mật là nếu tu tập đúng theo hướng dẫn sẽ đắc đạo thành tiên và xuất hồn. Khi thành tiên thì thích gì sẽ có đó, kể cả vàng bạc, kim cương...
Sự phát triển của internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo với những tính năng vượt trội, mở ra những vận hội lớn nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức. Những vụ việc liên quan đến lừa đảo, buôn bán người, mua bán chất cấm, nạn hàng giả, hàng nhái, những thông tin gật gân, câu khách, những hình ảnh, thông tin có nội dung xấu độc không ngừng xuất hiện, làm lệch lạc lối sống, hành vi và suy nghĩ của con người khiến nhiều người rơi vào bi kịch; nhiều người lạc lối, lầm đường, bị hủy hoại nhân cách, đạo đức.
Đánh giá về những bất cập, hạn chế trong quá trình phát triển con người Việt Nam toàn diện và xây dựng nền tảng đạo đức xã hội, dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV và Báo cáo Tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới, Đảng ta chỉ rõ: “Môi trường văn hoá chưa thật sự lành mạnh; đạo đức xã hội còn biểu hiện xuống cấp”; “Nội dung xây dựng con người còn phiến diện, chỉ tập trung vào đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, chưa chú ý giáo dục lý tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Vấn đề chấn hưng đạo đức xã hội có nơi, có lúc mới chỉ nhấn mạnh đến chống các tiêu cực và tệ nạn xã hội, chưa chú trọng kế thừa và phát huy các giá trị tích cực và tốt đẹp của văn hóa truyền thống và xây dựng các giá trị văn hóa, đạo đức mới. Việc học tập và tiếp thu các giá trị văn hóa, đạo đức tiến bộ của nhân loại còn hạn chế và thụ động”.
Sạch hóa thông tin, hình ảnh trên môi trường số
Để đất nước vững tin bước vào kỷ nguyên mới, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội, nguồn nhân lực chất lượng cao có ý nghĩa đặc biệt, quyết định sự thành bại, hưng thịnh của quốc gia. Xây dựng, hình thành con người mới có nhân cách, lối sống đẹp với những đặc trưng: “Yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo”, song song với việc giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng, nhân cách, hình thành lối sống đẹp cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp để chấn hưng đạo đức xã hội, chống sự suy thoái về tư tưởng, sự tha hóa về nhân cách, sự lệch lạc trong tâm hồn, suy nghĩ; khắc phục những hạn chế, bất cập của con người Việt Nam.
Dự thảo văn kiện Đại hội XIV đề ra một trong những nhiệm vụ trọng tâm để chấn hưng đạo đức xã hội, đó là: “Xây dựng văn hoá gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ thuần phong mỹ tục, tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết, nghĩa tình, trọng đạo lý, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Phát triển, lan toả các giá trị văn hoá và chuẩn mực đạo đức; tăng cường "sức đề kháng" của văn hoá, chống lại mọi sự "xâm lăng" về văn hoá; bài trừ các hình thức văn hoá lai căng, hủ lậu ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục; đấu tranh, phản bác những luận điệu xuyên tạc lịch sử, văn hoá và truyền thống cách mạng”.“Việc chấn hưng đạo đức xã hội được đề cập trước hết tập trung chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong xã hội và trong một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên, ngăn chặn và đẩy lùi các tiêu cực xã hội và tệ nạn xã hội. Đồng thời tiến hành xây dựng những giá trị và chuẩn mực đạo đức mới đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Đặc biệt để khăc phục những bất cập, hạn chế, những tác động tiêu cực của những thông tin, hình ảnh xấu độc trên không gian mạng, bảo đảm an ninh, an toàn con người, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có những giải pháp cơ bản như:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế về quản lý, phát triển nền tảng số ở Việt Nam với cơ chế quản lý chặt chẽ. Đội ngũ cán bộ quản lý có trình độ, kỹ năng, kinh nghiệm để kiểm soát được các luồng thông tin, nhất là thông tin, hình ảnh đến từ các nền tảng số từ bên ngoài để đấu tranh, phòng ngừa từ sớm, từ xa những thông tin xấu độc, đi ngược lợi ích quốc gia dân tộc.
Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữ các cơ quan, bộ ngành của Việt Nam với doanh nghiệp, công ty, tập đoàn viễn thông xuyên biên giới trong việc cung cấp thông tin, hình ảnh phù hợp, đồng thời ngăn chặn, gỡ bỏ, cảnh báo và xử lý các cá nhân, tổ chức khi đưa những thông tin xấu độc gây bất lợi đến tình hình an ninh chính trị nội bộ của đất nước.
Thứ hai, tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dùng internet và mạng xã hội. Người dùng cần trang bị cho mình những tri thức, kỹ năng trước khi sử dụng các nền tảng số; tỉnh táo và cần trọng trước những thông tin lạ, những hiện tượng bất thường để có biện pháp ứng phó phù hợp. Không truy cập vào những đường link lạ, những trang Web có nội dung thiếu lành mạnh; không tham gia các hội nhóm có tính chất mê tín dị đoan, có hành vi kì lạ, bí ẩn.
Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái số lành mạnh với những giá trị nhân văn được chia sẻ. Để ngăn chặn những thông tin xấu độc, những luồng tư tưởng ngoại lai, các cơ quan ban ngành và cộng đồng cần xây dựng những sản phẩm truyền thông có nội dung tốt, hình thức hấp dẫn, mới lạ, thu hút và chinh phục thị hiếu của công chúng. Khi các sản phẩm truyền thông nội địa phong phú, đáp ứng được nhu cầu của người dân trong nước, sẽ tránh được nguy cơ áp đặt, “xâm lăng” văn hóa từ những sản phẩm bên ngoài.
Internet, mạng xã hội là thành tựu, phát minh vĩ đại của con người về khoa học công nghệ. Sự ra đời của internet và các nền tảng số làm thay đổi cuộc sống con người, giúp các quốc gia xích lại gần nhau hơn. Nhưng mặt trái của internet, mạng xã hội đặt con người trước những thách thức của sự băng hoại đạo đức và lệch lạc về nhân cách, đánh mất phẩm giá tốt đẹp của con người. Việc tăng cường nhận thức qua giáo dục, truyền thông của cộng đồng, gia đình, nhà trường và xã hội cũng như năng lực ứng phó của mỗi cá nhân có ý nghĩa quan trọng để xây dựng, kiến tạo môi trường số an toàn, lành mạnh, thiết thực, ý nghĩa.
Làm sạch không gian, môi trường số là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó những người làm truyền thông, thông tin điện tử phải là những chiến sĩ tiên phong trong sàng lọc thông tin, hình ảnh, mang lại những trải nghiệm thú vị cho người dùng, góp phần hình thành những con người mới “vừa hồng, vừa chuyên” để xây dựng Việt Nam ngày càng phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.
