Chiến tranh và chủ nghĩa đế quốc

Năm 2019, trong cuộc trò chuyện với cựu Tổng thống Jimmy Carter, Tổng thống đương nhiệm Donald Trump bày tỏ lo lắng và khó hiểu trước sự lớn mạnh phi thường của cường quốc kinh tế Trung Quốc. Ông Carter ôn tồn giải thích cho ông Trump rằng, kỳ tích Trung Quốc có được là nhờ chính sách đối ngoại khôn ngoan “giấu mình lặng lẽ” trong suốt 4 thập kỷ từ sau 1979; còn sự tụt hậu tương đối của Mỹ là chưa bao giờ ngừng gây chiến tranh, ném bom, không kích, đổ bộ, xâm lược hàng loạt quốc gia trên khắp thế giới. Vị cựu Tổng thống đã quá cố năm 2024 còn mở rộng bình luận thêm rằng trong gần 250 năm kể từ ngày lập quốc đến nay, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ chỉ có chưa đầy 20 năm thực sự hòa bình, không đi gây chiến với các nước gần xa, còn lại là chuỗi hơn hai thế kỷ gắn với chiến tranh và can thiệp!^[1]

Tháng 8 năm 1945, Tổng thống Mỹ Harry Truman ra lệnh ném bom nguyên tử xuống hai thành phố Nhật Bản là Hiroshima và Nagasaki (đây là lần đầu tiên và duy nhất vũ khí hạt nhân được sử dụng trong chiến đấu cho đến nay), làm hơn 210 nghìn người chết tại chỗ. Đến nay hơn 80 năm đã trôi qua, chưa có Tổng thống Mỹ nào lên tiếng xin lỗi nhân dân Nhật Bản vì những thương vong, mất mát nặng nề, dai dẳng do hành động ấy gây ra. Tháng 5 năm 2016, Barack Obama là Tổng thống Mỹ đầu tiên đến thăm viếng Công viên Tưởng niệm Hòa bình ở Thành phố Hiroshima, nhưng cũng chỉ kêu gọi phòng tránh chiến tranh mà cũng chưa đưa ra lời xin lỗi nhân dân sứ xở hoa Anh đào!

Từ thời điểm 1945 kinh hoàng ấy đến nay, Mỹ đã tiến hành chiến tranh, xâm lược, can thiệp quân sự, ném bom, bắn tên lửa…vào nhiều quốc gia và địa điểm trên thế giới, trong đó có chiến tranh Triều Tiên 1950 - 1953; chiến tranh Việt Nam 1960 - 1975; chiến tranh Đông Dương 1964 - 1973; đổ bộ Giron (Cuba) năm 1961; chiến tranh Nicaragua 1980; chiến tranh vùng Vịnh chống Iraq năm 1991 và 2003; tấn công Nam Tư năm 1999; chiến tranh Apganistan 2001 - 2021; không kích Houthi tại Yemen 2024 - 2025…

Từ đầu thế kỷ XXI đến nay, cộng đồng quốc tế ngày càng quan ngại khi chứng kiến sự trỗi dậy của những đường lối, xu hướng chính trị mang tính cực đoan dựa trên nền tảng tư tưởng về một tộc người ưu việt, thượng đẳng, mang một số đặc điểm như chuyên chế, bá quyền, chính trị cường quyền, dân tộc hẹp hòi, dân túy cực đoan, cực hữu, bài ngoại, chống người ngoại quốc, chống mọi lực lượng cánh tả…

Chính phủ Israel do Benjamin Netanyahu làm Thủ tướng hiện nay là một điển hình của chủ nghĩa cực hữu. Họ quyết liệt theo đuổi chính sách đàn áp cứng rắn đối với cuộc đấu tranh của người Palestine, công khai muốn loại bỏ vĩnh viễn khả năng thành lập Nhà nước Palestine độc lập. Bị tố cáo phạm tội ác chiến tranh chống lại loài người và thanh lọc sắc tộc tại dải Gaza và các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, Benjamin Netanyahu đã bị Tòa án Hình sự quốc tế ra lệnh bắt giữ từ tháng 11 năm 2024. Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiệm kỳ 2 cũng đã ban hành nhiều sắc lệnh siết chặt kiểm soát nhập cư và mở các chiến dịch truy quét dân nhập cư trái phép, đặc biệt là người da màu và người từ các nước nói tiếng Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha tại Mỹ Latin, gây ra làn sóng trục xuất người nhập cư quy mô lớn nhất trong lịch sử của một quốc gia vốn được mệnh danh là “miền đất hứa” cho mọi người trên thế giới!

Cuộc tấn công quân sự gây chấn động thế giới vào Venezuela, khiến hơn 150 người dân và 32 chiến sĩ Cuba thiệt mạng, bắt cóc vợ chồng Tổng thống hợp hiến Nicolas Maduro đem về Mỹ vào rạng sáng ngày 3-1-2026 và tuyên bố kiểm soát nguồn dầu mỏ khổng lồ của nước này; chiến dịch tấn công quân sự vào Cộng hòa Hội giáo Iran từ hôm 28-2-2026 đến nay làm hàng ngàn người thiệt mạng, trong đó có Đại Giáo chủ Ali Khamenei và hàng loạt nhân vật cấp cao của Iran; chiến dịch siết chặt bao vây, cấm vận nghiệt ngã chống Cuba hiện nay, với ý đồ để hàng triệu người ở đảo quốc Caribe “chết trong đói khát và bóng tối vì thiếu nhiên liệu”, như Tổng thống Mỹ nhiều lần tuyên bố, là những ví dụ điển hình thể hiện bản chất bá quyền và chính trị cường quyền, xem thường luật pháp và những quy tắc ứng xử cơ bản trong quan hệ quốc tế của ông chủ Nhà Trắng!

Chiến dịch tấn công quân sự tàn khốc của Mỹ vào Iran từ ngày 28 tháng 2 năm 2026 đến nay đã tàn phá nặng nề đất nước này, khiến lãnh đạo tối cao và nhiều quan chức cấp cao của Cộng hòa Hồi giáo Iran cùng với hàng ngàn người dân vô tội thiệt mạng, công khai tuyên bố muốn đưa Iran về thời kỳ đồ đá và xóa bỏ cả một nền văn mình hàng ngàn năm của nước này. Tàu sân bay, tàu chiến tối tân, máy bay ném bom hiện đại nhất, tên lửa siêu thanh, hàng vạn lính thủy đánh bộ… đã được huy động; hàng loạt trận “mưa lửa” đã được quân lực Hoa Kỳ dội xuống quốc gia Trung Đông, khiến nhiều cơ sở khai thác và lọc dầu bùng cháy dữ dội, có thể gây ra các trận “mưa đen” trong thời gian tới; eo biển chiến lược Hormuz bị tê liệt, đe dọa nghiêm trọng chuỗi cung ứng toàn cầu…

Để duy trì vài trò chi phối thế giới và tiến hành can thiệp quốc tế, Mỹ là quốc gia duy nhất hiện nay duy trì hệ thống hơn 750 căn cứ quân sự trên 159 quốc gia; hệ thống hạm đội ở khắp các đại dương; đội ngũ trên 300 nghìn lính thủy đánh bộ; ngân sách quân sự xấp xỉ 1000 tỷ USD hàng năm (tương đương ngân sách quân sự của cả thế giới còn lại cộng lại)[2]. Trong phát biểu chính thức và hành động cụ thể, Tổng thống Mỹ ngang nhiên bác bỏ luật pháp quốc tế, các định chế hay hiệp ước toàn cầu, các chuẩn mực quan hệ quốc tế văn minh, khẳng định chỉ có đạo đức cá nhân mới ngăn cản được mình, tự mình đơn phương áp đặt thuế quan lên hầu hết các nước, tiến hành bao vây, cấm vận và trừng phạt… và phớt lờ cả Quốc hội Mỹ trong phát động chiến tranh với quốc gia khác.

Từ thực thực tiễn quốc tế hiện nay đang làm nhân loại lo lắng về nguy cơ rất tiềm tàng của xung đột, đối đầu, chiến tranh, bất ổn đe dọa nghiêm trọng môi trường hòa bình và ổn định trên thế giới. Với tầm nhìn cập nhật, Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đầu năm 2026 vừa qua nhận định thật sự sáng suốt: “Xung đột, chiến tranh, chạy đua vũ trang công nghệ cao diễn ra ở nhiều khu vực, nguy hiểm hơn, không loại trừ nguy cơ chiến tranh lớn”[3].