Đại hội XIV của Đảng đã bổ sung và phát triển tư duy về văn hóa, xác định rõ hơn vai trò của văn hóa và con người trong chiến lược phát triển đất nước. Những quan điểm mới vừa kế thừa, vừa phát triển nhận thức của Đảng, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế. Đây là định hướng quan trọng để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Trong bối cảnh mới, văn hóa không chỉ soi đường cho mỗi con người, mà còn định hướng con đường phát triển của cả dân tộc. - Ảnh: TTXVN
Văn hóa trong bối cảnh phát triển mới của đất nước
Cùng với sự đổi mới tư duy về phát triển đất nước, quan điểm của Đảng về văn hóa luôn được kế thừa, bổ sung và hoàn thiện, phù hợp với yêu cầu của từng thời kỳ phát triển và đáp ứng những đòi hỏi mới của thực tiễn. Từ Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943, Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, Nghị quyết số 33-NQ/TW, ngày 9/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, đến Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 và Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, quan điểm của Đảng về văn hóa ngày càng được bổ sung và phát triển, nhất quán khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực và sức mạnh nội sinh của sự phát triển đất nước. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao. Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy mạnh mẽ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, coi đây là nguồn lực nội sinh quan trọng để nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng cường năng lực cạnh tranh và phát triển đất nước nhanh, bền vững.
Đại hội XIV và bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về văn hóa
Trên cơ sở kế thừa và phát triển tư duy của các kỳ Đại hội trước, Văn kiện Đại hội nhấn mạnh yêu cầu phát huy tối đa các nguồn lực nội sinh, trong đó con người và văn hóa giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển nhanh và bền vững. Theo đó, Đại hội khẳng định:“Phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hoá thực sự trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước”[1]. Cụ thể hóa quan điểm này, Đảng tiếp tục đặt nhiệm vụ phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người vào vị trí trọng tâm trong chiến lược phát triển quốc gia khi nhấn mạnh:“Khơi dậy, phát huy giá trị văn hoá và sức mạnh con người Việt Nam được xác định là một nội dung trong đột phá chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đất nước 10 năm giai đoạn 2021-2030”[2], đồng thời “coi phát triển văn hoá và xây dựng con người là nhân tố nội sinh cốt lõi và động lực của sự phát triển bền vững”[3]. Những quan điểm trên cho thấy nhận thức của Đảng về văn hóa và con người ngày càng được bổ sung, phát triển toàn diện và sâu sắc hơn. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, khơi dậy khát vọng cống hiến, phát huy sức sáng tạo của mỗi cá nhân, qua đó tăng cường sức mạnh nội sinh và năng lực cạnh tranh của quốc gia trong bối cảnh mới. Trên cơ sở đó, Văn kiện tiếp tục xác định rõ hơn “mô hình, đặc trung của nền văn hoá Việt Nam cần xây dựng trong thời kỳ mới, tiếp tục làm rõ hơn nội hàm tiên tiến, đậm đà bản sắc của nền văn hoá dân tộc, khẳng định mục tiêu: “Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hoá, con người Việt Nam thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước”[4]. Trước đó, trong Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng khẳng định: "Văn hoá Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam"[5]. Đây là cơ sở để tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời phát huy văn hóa như một nguồn lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia.
Đảng ta từng bước chuyển mạnh tư duy từ quản lý văn hóa sang kiến tạo phát triển. Theo đó, văn hóa không chỉ là lĩnh vực cần bảo tồn mà còn được nhìn nhận là nguồn lực trực tiếp tạo ra giá trị kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây là định hướng quan trọng để phát huy hiệu quả các nguồn lực văn hóa trong giai đoạn phát triển mới, tạo nền tảng thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc đến năm 2045.
Văn hóa là nguồn lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia
Kế thừa và phát triển tư duy của Đảng về văn hóa qua các thời kỳ, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định: “văn hóa là nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực, sức mạnh nội sinh quan trọng trong phát triển nhanh, bền vững đất nước, là tài nguyên sức mạnh mềm của quốc gia”[6], đồng thời “xác định di sản văn hoá là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển đất nước, là sức mạnh mềm trong đối ngoại, hội nhập quốc tế; coi hội nhập quốc tế về văn hoá là cơ hội truyền bá văn hoá Việt Nam ra thế giới, tăng cường sức mạnh mềm của quốc gia”[7]. Đây được xem là bước phát triển mới trong nhận thức của Đảng, khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực chiến lược, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế, phát huy các giá trị văn hóa trở thành yêu cầu quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng bền vững, năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và quảng bá hình ảnh đất nước. Kế thừa và phát triển văn hoá, Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh "Các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới"[8], mục tiêu "Phấn đấu hoàn thành việc số hoá 100% các di sản văn hoá đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026"[9]. Đây là định hướng quan trọng để gắn bảo tồn với phát triển, thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái văn hóa số và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Tuy nhiên, tình trạng xuống cấp về đạo đức, văn hoá, nhất là trên không gian mạng là điều đáng lo ngại; công nghiệp văn hoá chưa khai thác hết thế mạnh của văn hoá truyền thống các dân tộc, việc bảo tồn và phát huy, khai thác các giá trị văn hóa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng trong khi khả năng chuyển hóa thành các sản phẩm và dịch vụ văn hóa có giá trị gia tăng còn hạn chế; thiếu cơ chế chính sách; đời sống vật chất và tinh thần của một số bộ phận người dân còn khó khăn nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới, hải đảo; “thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững còn gặp nhiều khó khăn, thách thức”[10]. Vì vậy, phải gắn phát triển văn hóa với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc số hóa di sản, phát triển bảo tàng số, thư viện số và các nền tảng văn hóa sẽ góp phần bảo tồn, lan tỏa các giá trị văn hóa, đồng thời tạo động lực cho phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Muốn vậy, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường văn hóa, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và khuyến khích đầu tư vào các ngành công nghiệp văn hóa, nội dung số. Khi các giá trị văn hóa được chuyển hóa thành các sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao, văn hóa sẽ thực sự trở thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và nâng cao vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Có thể khẳng định rằng, Đại hội XIV của Đảng đã đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận về văn hóa khi đặt văn hóa và con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước, đồng thời xác định rõ văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực quan trọng cho phát triển nhanh, bền vững. Đây là sự kế thừa và phát triển nhất quán tư duy của Đảng, đồng thời phản ánh tầm nhìn chiến lược phù hợp với yêu cầu của kỷ nguyên số, hội nhập quốc tế sâu rộng và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Việc hiện thực hóa những quan điểm mới của Đại hội XIV sẽ góp phần phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam, tạo nền tảng vững chắc để thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao và bản sắc văn hóa Việt Nam ngày càng được khẳng định trên trường quốc tế./.
Tài liệu trích dẫn và tham khảo
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 1, tr145.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr52.
[3] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr55.
[4] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr51.
[5] Bộ chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 về phát triển văn hoá Việt Nam.
[6] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr52-53.
[7] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr53-54.
[8], [9] Bộ chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 về phát triển văn hoá Việt Nam.
[10] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 1, tr333-334.
