Trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế nhà nước luôn giữ một vị trí đặc biệt quan trọng, không chỉ với tư cách là một thành phần kinh tế, mà còn là nền tảng vật chất để Nhà nước thực hiện vai trò quản lý, điều tiết và định hướng sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn nhiều năm đổi mới và trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, qua đó tiếp tục khẳng định và làm sâu sắc hơn vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Nghị quyết ra đời trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các cú sốc kinh tế, tài chính, dịch bệnh, biến đổi khí hậu và chuyển đổi năng lượng tác động sâu rộng đến mọi quốc gia. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà là tăng trưởng bền vững, gắn với ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, giữ vững độc lập, tự chủ và an ninh kinh tế quốc gia. Chính từ yêu cầu này, vai trò của kinh tế nhà nước được đặt lại đúng tầm: là trụ cột ổn định, là công cụ điều tiết chiến lược và là lực lượng tiên phong kiến tạo phát triển.
Một điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng của Nghị quyết 79-NQ/TW là cách tiếp cận toàn diện và đúng bản chất về kinh tế nhà nước. Kinh tế nhà nước không chỉ được hiểu thu hẹp trong phạm vi doanh nghiệp nhà nước, mà là tổng thể các nguồn lực kinh tế do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối, bao gồm đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cùng hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập. Chính hệ thống nguồn lực này tạo nên nền tảng vật chất để Nhà nước thực hiện các chức năng điều tiết, định hướng, can thiệp khi cần thiết nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và lợi ích lâu dài của quốc gia.
Thực tiễn những năm qua cho thấy, kinh tế nhà nước đã có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong nhiều ngành, lĩnh vực then chốt như năng lượng, tài chính - ngân hàng, hạ tầng giao thông, viễn thông, quốc phòng – an ninh và cung ứng các dịch vụ công thiết yếu. Thực tiễn vừa ghi nhận những bước tiến quan trọng của khối doanh nghiệp nhà nước, thể hiện vai trò nòng cốt của kinh tế nhà nước trong tiến trình phát triển đất nước, cụ thể: với 671 doanh nghiệp nhà nước, tổng tài sản đạt trên 5,6 triệu tỷ đồng, tăng 45% so với năm 2023; vốn chủ sở hữu đạt gần 3 triệu tỷ đồng, tăng 61%; tổng doanh thu gần 3,3 triệu tỷ đồng, tăng 24%; lợi nhuận trước thuế đạt gần 227,5 nghìn tỷ đồng; số nộp ngân sách nhà nước gần 400 nghìn tỷ đồng [1]. Đây không chỉ là những chỉ dấu về quy mô, mà còn phản ánh sự cải thiện về hiệu quả hoạt động và đóng góp thực chất của khu vực kinh tế nhà nước đối với nền kinh tế quốc dân.
Tuy nhiên, Nghị quyết cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và nguồn lực mà kinh tế nhà nước đang nắm giữ. Thể chế, chính sách về quản lý và phát triển kinh tế nhà nước còn chậm đổi mới; việc phân bổ, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực chưa hiệu quả, còn tình trạng lãng phí, thất thoát; năng lực cạnh tranh và sức lan tỏa của một bộ phận doanh nghiệp nhà nước còn hạn chế; cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập chuyển biến chậm. Những hạn chế này nếu không được khắc phục sẽ làm suy giảm vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước, đồng thời ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành và phát triển bền vững của nền kinh tế.
Từ thực tiễn đó, Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát triển kinh tế nhà nước theo nguyên tắc thị trường, hiện đại và minh bạch, nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý thống nhất của Nhà nước. Kinh tế nhà nước phải bình đẳng trước pháp luật với các thành phần kinh tế khác, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt, hỗ trợ và tạo động lực cho kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân và khu vực đầu tư nước ngoài cùng phát triển. Việc rà soát, thống kê, đánh giá đầy đủ và hạch toán toàn bộ các nguồn lực nhà nước theo nguyên tắc thị trường được coi là yêu cầu then chốt nhằm khắc phục tình trạng phân tán, dàn trải và thất thoát nguồn lực.
Một điểm nhấn xuyên suốt của Nghị quyết là yêu cầu kinh tế nhà nước phải tiên phong trong đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm động lực chủ yếu. Doanh nghiệp nhà nước không chỉ làm tốt vai trò “trụ đỡ”, mà còn phải trở thành lực lượng đi đầu trong nghiên cứu, làm chủ và lan tỏa công nghệ mới, hình thành các chuỗi giá trị có khả năng cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Trên cơ sở đó, Nghị quyết định hướng xây dựng các tập đoàn, tổng công ty và ngân hàng thương mại nhà nước có quy mô lớn, quản trị hiện đại, đủ năng lực dẫn dắt những ngành, lĩnh vực then chốt và chiến lược của nền kinh tế.
Về tầm nhìn dài hạn, Nghị quyết xác định đến năm 2030 và định hướng đến năm 2045, kinh tế nhà nước phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường; góp phần quan trọng đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và tiến tới nước phát triển, thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là mục tiêu chính trị - xã hội mang tính chiến lược.
Nghị quyết số 79-NQ/TW mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ tạo cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc nhận thức đầy đủ, đúng đắn vai trò của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý và phương thức tổ chức thực hiện. Việc quán triệt và triển khai Nghị quyết đòi hỏi sự đề cao trách nhiệm trong bảo vệ, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực nhà nước; kiên quyết phòng, chống các biểu hiện lãng phí, thất thoát, tham nhũng; đồng thời thúc đẩy xây dựng đội ngũ cán bộ, doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển và xứng đáng với vai trò trụ cột của nền kinh tế quốc dân.
Tài liệu tham khảo
