Trong bối cảnh thế giới và khu vực đang biến đổi nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo, yêu cầu phát triển của mỗi quốc gia ngày càng được đặt ra ở tầm cao hơn, không chỉ về tốc độ tăng trưởng mà trước hết về chất lượng, tính bền vững và năng lực tự chủ chiến lược. Sự đan xen giữa cạnh tranh chiến lược nước lớn, các cú sốc kinh tế - tài chính toàn cầu, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và những thách thức an ninh phi truyền thống đang tạo ra những biến động sâu sắc trong cấu trúc phát triển của thế giới đương đại. Trong bối cảnh đó, phát triển đã trở thành vấn đề mang tính sống còn, gắn chặt với năng lực thích ứng, đổi mới và khơi dậy các nguồn lực nội sinh của mỗi quốc gia.
Đối với Việt Nam, 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới đã tạo nên những chuyển biến to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên tất cả các lĩnh vực. Từ một nền kinh tế kém phát triển, Việt Nam đã vươn lên trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới; đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng được cải thiện; quốc phòng, an ninh được giữ vững; vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao. Những thành tựu đó không chỉ phản ánh hiệu quả của đường lối đổi mới đúng đắn, mà còn cho thấy đất nước đã tích lũy được những tiền đề quan trọng để bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng và chiều sâu.
Trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn và phát triển tư duy lý luận, Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã khẳng định rõ việc đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam”, nhấn mạnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, phát huy mạnh mẽ khát vọng phát triển, ý chí tự cường và sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc(1). Đây không chỉ là một cách diễn đạt mang tính hình tượng, mà là sự khái quát lý luận có cơ sở khoa học và thực tiễn sâu sắc, phản ánh bước phát triển mới trong tư duy chiến lược của Đảng về con đường phát triển đất nước trong giai đoạn lịch sử mới.
Xét về phương diện lý luận, việc xác lập “kỷ nguyên vươn mình” có nền tảng vững chắc trong chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển xã hội và vai trò của con người. Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định sự phát triển của xã hội loài người là một quá trình lịch sử - tự nhiên, trong đó con người vừa là sản phẩm của hoàn cảnh, vừa là chủ thể cải biến hoàn cảnh. C. Mác từng nhấn mạnh rằng con người tự làm ra lịch sử của mình, song không phải trong những điều kiện do họ tự lựa chọn, mà trong những điều kiện có sẵn do lịch sử để lại. Quan điểm đó chỉ ra rằng sự phát triển xã hội chỉ có thể đạt được những bước tiến về chất khi con người được giải phóng, được phát huy đầy đủ vai trò chủ thể sáng tạo của mình(2).
V.I. Lênin tiếp tục phát triển tư tưởng của C. Mác khi nhấn mạnh vai trò quyết định của quần chúng nhân dân trong lịch sử, đồng thời, chỉ ra tầm quan trọng của nhân tố chủ quan, đặc biệt là vai trò lãnh đạo của đảng cách mạng trong việc tổ chức, định hướng và phát huy sức mạnh sáng tạo của quần chúng. Theo Lênin, chỉ khi sức mạnh của quần chúng được kết hợp với đường lối đúng đắn và tổ chức khoa học thì xã hội mới có thể thực hiện được những bước phát triển mang tính nhảy vọt(3). Đây chính là cơ sở lý luận quan trọng để luận giải yêu cầu phát triển ở tầm cao hơn trong giai đoạn hiện nay.
Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Người luôn nhất quán khẳng định mục tiêu cao nhất của cách mạng là độc lập cho dân tộc, hạnh phúc cho Nhân dân; đồng thời, nhấn mạnh vai trò của Nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng. Quan điểm “lấy dân làm gốc” trong tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc, mà còn hàm chứa tư duy phát triển tiến bộ, coi con người là trung tâm của mọi chiến lược phát triển(4). Đây là nền tảng tư tưởng quan trọng để Đảng ta không ngừng bổ sung, phát triển đường lối phát triển đất nước phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử.
Trên nền tảng lý luận đó, tư duy phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam không ngừng được bổ sung và phát triển qua các thời kỳ. Công cuộc đổi mới do Đại hội VI khởi xướng đã đánh dấu bước ngoặt căn bản trong nhận thức về phát triển, chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các kỳ Đại hội tiếp theo từng bước hoàn thiện tư duy này theo hướng gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội, chủ động hội nhập quốc tế, phát huy mọi nguồn lực cho phát triển. Đến Đại hội XIII, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển đất nước.
Việc Báo cáo chính trị Đại hội XIV xác lập “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam” vì vậy có thể được xem là sự phát triển mới của tư duy lý luận của Đảng, phản ánh sự chuyển biến về chất trong nhận thức về mục tiêu, động lực và phương thức phát triển. “Vươn mình” ở đây không chỉ là sự gia tăng về quy mô kinh tế, mà là sự phát triển toàn diện về kinh tế, văn hóa, xã hội, con người, thể chế và vị thế quốc gia; là quá trình khơi dậy và phát huy mạnh mẽ các nguồn lực nội sinh, kết hợp hiệu quả với các nguồn lực bên ngoài để tạo nên sức mạnh tổng hợp của quốc gia - dân tộc(5).
Xét về phương diện thực tiễn, việc xác lập kỷ nguyên vươn mình được đặt trên nền tảng vững chắc của những thành tựu to lớn đạt được sau 40 năm đổi mới và đặc biệt là những kết quả quan trọng trong nhiệm kỳ Đại hội XIII. Trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức chưa từng có, đất nước vẫn giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, từng bước phục hồi và phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội. Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị, nhất là đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, được đẩy mạnh, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước(6).
Bên cạnh đó, bối cảnh quốc tế và khu vực hiện nay cũng mở ra những thời cơ mới cho sự phát triển của đất nước. Sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, xu thế chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và yêu cầu phát triển bền vững đang tạo ra những không gian phát triển mới cho các quốc gia có khả năng thích ứng nhanh và tận dụng tốt cơ hội. Trong bối cảnh đó, vị thế quốc tế ngày càng được nâng cao, cùng với sự hội tụ của tiềm lực trong nước và khát vọng phát triển mạnh mẽ của dân tộc, đã tạo nên những điều kiện quan trọng để Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Nội dung cốt lõi của kỷ nguyên vươn mình, như tinh thần Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã chỉ ra, trước hết là sự vươn lên về tư duy phát triển và mô hình tăng trưởng, chuyển mạnh sang phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phát huy vai trò của các thành phần kinh tế, nhất là kinh tế tư nhân, trong nền kinh tế quốc dân. Đồng thời, kỷ nguyên vươn mình đòi hỏi sự vươn lên mạnh mẽ về thể chế và quản trị quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng phù hợp với yêu cầu phát triển mới.
Đặc biệt, kỷ nguyên vươn mình gắn liền với việc phát triển toàn diện con người Việt Nam, xây dựng và phát huy hệ giá trị quốc gia, giá trị văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người trong thời kỳ mới; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thế trận lòng dân vững chắc. Đồng thời, giữ vững tự chủ chiến lược gắn với hội nhập quốc tế chủ động, tích cực và hiệu quả, không ngừng nâng cao vị thế, uy tín và đóng góp của Việt Nam trong các vấn đề khu vực và toàn cầu cũng là biểu hiện quan trọng của kỷ nguyên phát triển mới7.
Có thể khẳng định rằng, “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam” là sự kết tinh của quá trình phát triển lý luận gắn với tổng kết sâu sắc thực tiễn cách mạng Việt Nam. Việc xác lập kỷ nguyên này trong Báo cáo chính trị Đại hội XIV không chỉ có ý nghĩa nhận thức, mà còn mang giá trị định hướng chiến lược lâu dài đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Quán triệt sâu sắc và tổ chức thực hiện hiệu quả tinh thần kỷ nguyên vươn mình vì vậy là yêu cầu có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và phồn vinh của Việt Nam trong giai đoạn lịch sử mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I.
(2) C. Mác - Ph. Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
(3) V.I. Lênin: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
(5), (6), (7). Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. II.
