Dân chủ là nguồn gốc của sáng kiến
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định một chân lý sâu sắc: “Thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn”. Trong tư tưởng của Người, dân chủ không phải là những khẩu hiệu trừu tượng mà là bản chất của chế độ: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân”.
Theo Người, dân chủ trong Đảng và trong quần chúng có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ. Khi dân chủ được thực thi thực chất, nó sẽ tạo ra một luồng sinh khí mới: “Dân chủ, sáng kiến, hăng hái, ba điều đó rất quan hệ với nhau. Có dân chủ mới làm cho cán bộ và quần chúng đề ra sáng kiến”. Ngược lại, nếu thiếu dân chủ, cán bộ sẽ trở nên thụ động, sợ trách nhiệm, hoặc tệ hơn là nảy sinh thói “nói sau lưng”, gây mất đoàn kết nội bộ.
Người nhấn mạnh rằng dân chủ trong Đảng phải gắn liền với kỷ cương. Nguyên tắc “tập thể lãnh đạo là dân chủ, cá nhân phụ trách là tập trung” là kim chỉ nam để ngăn ngừa hai thái cực nguy hiểm: một là dân chủ quá trớn, hai là chuyên quyền, độc đoán cá nhân.
Kế thừa tư tưởng của Người, trong các giai đoạn cách mạng, Đảng ta luôn đặt việc phát huy tính năng động, sáng tạo của cán bộ làm trọng tâm. Từ Nghị quyết Trung ương 3 khóa VIII (1997) về chiến lược cán bộ đến Nghị quyết Trung ương 7 khóa XII (2018), Đảng đã từng bước chuẩn hóa đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, thích ứng tốt với hội nhập quốc tế.
Đại hội XIII của Đảng xác định công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”. Đặc biệt, Kết luận 14-KL/TW và Nghị định 73/2023/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để bảo vệ những cán bộ có tinh thần “7 dám”: dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và dám hành động vì lợi ích chung.
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những biểu hiện cần khắc phục. Đó là tình trạng một bộ phận cán bộ sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm, làm việc cầm chừng. Một số người đứng đầu vẫn còn nặng tư tưởng chuyên quyền, vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, làm thui chột động lực sáng tạo của cấp dưới.
Giải pháp đồng bộ để khơi thông sức sáng tạo của cán bộ, đảng viên
Để thực hành dân chủ thực sự trở thành đòn bẩy cho sự sáng tạo, cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp. Trước hết cần nâng cao nhận thức và vai , trách nhiệm của người đứng đầu trong thực hành dân chủ. Cấp ủy và người đứng đầu phải nhận thức rõ dân chủ không phải là ban ơn, mà là quyền lợi và trách nhiệm. Cần tạo ra không khí thảo luận cởi mở, nơi mọi ý kiến khác biệt đều được tôn trọng và lắng nghe. Người lãnh đạo giỏi là người biết tập hợp trí tuệ tập thể thành sức mạnh chung.
Hoàn thiện cơ chế và phương thức vận hành của tổ chức. Phải cụ thể hóa các chủ trương của Đảng thành quy chế làm việc rõ ràng. Việc phân công nhiệm vụ phải đảm bảo “đúng người, đúng việc”, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Đặc biệt, cần có chế độ khen thưởng kịp thời, xứng đáng cho những sáng kiến đem lại hiệu quả thực tiễn, đồng thời kiên quyết chấn chỉnh những cá nhân làm việc kiểu “đối phó”.
Bảo vệ cán bộ "dám đổi mới". Mọi chủ trương đổi mới phải được tập thể bàn bạc dân chủ, thống nhất trước khi triển khai. Khi có môi trường chính trị an toàn và sự ủng hộ của tổ chức, cán bộ mới có thể tự tin dấn thân vào những việc khó, việc mới.
Mỗi Chi bộ xây dựng chương trình hành động về thực hành dân chủ gắn với khơi dậy tính năng động, sáng tạo của cán bộ, đảng viên. Xây dựng môi trường làm việc dân chủ, đoàn kết, thống nhất cao trong Chi bộ. Tạo cơ chế khuyến khích đảng viên “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” vì lợi ích chung. Khắc phục triệt để tình trạng làm việc cầm chừng, sợ trách nhiệm hoặc độc đoán, chuyên quyền.
Các nhiệm vụ giải pháp cụ thể gồm: tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề về tư tưởng Hồ Chí Minh: “Dân chủ là chìa khóa vạn năng để giải quyết mọi khó khăn”. Quán triệt sâu sắc Nghị định 73/2023/NĐ-CP về bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo. Đổi mới quy trình sinh hoạt Chi bộ, tăng cường thảo luận, phản biện và đóng góp ý kiến trước khi ban hành Nghị quyết. Thiện nghiêm túc, thực chất tự phê bình và phê bình, góp ý trên tinh thần xây dựng, tránh tình trạng "nói sau lưng" hay gây chia rẽ nội bộ. Công khai, minh bạch trong công tác, mọi chủ trương, kế hoạch và công tác cán bộ phải được thông báo rộng rãi để đảng viên biết, bàn và giám sát.
Có cơ chế thúc đẩy sáng kiến và sáng tạo. Xây dựng "Hộp thư sáng kiến", khuyến khích đảng viên đề xuất các giải pháp đổi mới trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Phân công nhiệm vụ một cách khoa học, giao việc đúng người, đúng năng lực thực chất, đồng thời tạo không gian để cá nhân tự chủ trong cách làm. Bảo vệ cán bộ khi triển khai các thử nghiệm đổi mới có sai sót khách quan nhưng vì lợi ích chung.
Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đảng viên năng động, sáng tạo gồm các khía cạnh: Tiêu chí về nhận thức và bản lĩnh là nền tảng; Tiêu chí về hành động và đổi mới là cốt lõi; Tiêu chí về phương pháp làm việc thể hiện tính dân chủ; Tiêu chí về Hiệu quả thực tiễn để đo lường kết quả. Mỗi đảng viên có ít nhất một đề xuất hoặc giải pháp mới trong năm nhằm cải tiến quy trình làm việc, nâng cao hiệu quả chuyên môn tại đơn vị; sáng kiến hoặc cách làm sáng tạo của cá nhân được tập thể công nhận và có khả năng nhân rộng trong cơ quan, tổ chức. Thường xuyên gần dân, hiểu dân và lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của nhân dân để tìm ra cách giải quyết công việc tốt nhất. Đảng viên phải là người đi đầu trong các phong trào đổi mới, không làm việc cầm chừng hoặc đùn đẩy trách nhiệm cho người khác. Hoàn thành nhiệm vụ được giao với chất lượng, hiệu quả cao hơn mức trung bình hoặc vượt tiến độ đề ra.
Dân chủ chỉ có ý nghĩa khi mỗi cán bộ, đảng viên tự giác tu dưỡng phẩm chất và năng lực. Phải luôn giữ mối liên hệ mật thiết với nhân dân: “Việc gì cũng hỏi ý kiến dân chúng, cùng dân chúng bàn bạc”. Khi cán bộ thực sự “gần dân, hiểu dân”, mọi sáng kiến sẽ bắt nguồn từ thực tiễn và quay lại phục vụ nhân dân một cách hiệu quả nhất.
Thực hành dân chủ trong Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh chính là “nguồn nhựa sống” để nuôi dưỡng tính sáng tạo. Trong bối cảnh đất nước đang đứng trước những thời cơ và thách thức mới, việc tạo ra một môi trường dân chủ thực chất sẽ là động lực mạnh mẽ nhất để đội ngũ cán bộ, đảng viên cống hiến trí tuệ, đưa sự nghiệp cách mạng đi đến thắng lợi cuối cùng.
