Phát triển văn hóa Đảng trong không gian số

Chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong đời sống chính trị, văn hóa và xã hội. Trong bối cảnh đó, văn hóa Đảng không chỉ được thể hiện trong hoạt động lãnh đạo, quản lý truyền thống mà còn ngày càng hiện diện rõ nét trên các nền tảng số. Việc xây dựng và phát triển văn hóa Đảng trong không gian số có ý nghĩa quan trọng đối với công tác xây dựng Đảng, bảo vệ nền tảng tư tưởng và định hướng các giá trị văn hóa lành mạnh trong xã hội số.

Ảnh minh họa văn hóa Đảng trong không gian số. Nguồn: Internet

Vị trí, vai trò của văn hoá Đảng trong không gian số

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và mạng xã hội đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong đời sống xã hội. Không gian mạng ngày nay không chỉ là môi trường kỹ thuật phản ánh trình độ phát triển công nghệ mà còn là không gian hình thành, thể hiện và lan tỏa các chuẩn mực hành vi của con người. Cùng với đó, các chuẩn mực đạo đức và văn hóa số từng bước được xác lập và lan tỏa trong đời sống xã hội.. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện và phát triển văn hóa Đảng trong không gian số trở thành một vấn đề mang tính chiến lược đối với mỗi quốc gia.

Văn hóa Đảng có thể hiểu là tổng hòa những giá trị tư tưởng, chuẩn mực đạo đức, phong cách lãnh đạo và phương thức ứng xử chính trị được hình thành và hun đúc trong quá trình lãnh đạo cách mạng. Đó là hệ thống giá trị phản ánh bản chất cách mạng, khoa học và nhân văn của Đảng, thể hiện ở mục tiêu, lý tưởng, phương thức lãnh đạo và mối quan hệ gắn bó giữa Đảng với nhân dân. Việc xây dựng và phát triển văn hóa Đảng vừa là yêu cầu khách quan của công tác xây dựng Đảng, vừa là mục tiêu hướng tới nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Phát triển văn hoá Đảng là quá trình xây dựng, củng cố hệ giá trị đạo đức, lối sống, phương thức lãnh đạo và tư tưởng chính trị cốt lõi trong tổ chức Đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Văn hóa Đảng giữ vị trí là nhân tố nền tảng, rường cột của văn hóa trong hệ thống chính trị Việt Nam hiện đại, có ý nghĩa quyết định mọi thành công sự nghiệp lãnh đạo, cầm quyền của Đảng thật sự thấm nhuần đạo đức và văn minh, mang tầm vóc quốc tế, hoà quyện trong dòng chảy của văn hoá nhân loại thời đại ngày nay.

Văn hóa số được hiểu là phương thức và hoạt động văn hóa (sáng tạo, lưu giữ, truyền bá, tiếp nhận, thưởng thức,...) của cá nhân và cộng đồng trên cơ sở ứng dụng các phương tiện và công nghệ kỹ thuật số; là các quy tắc ứng xử (lối sống, ứng xử, phương cách giao tiếp, làm việc,...) và chuẩn mực đạo đức, pháp luật của con người trong môi trường số [1].

Văn hóa Đảng trong không gian số không phải là một loại hình văn hóa độc lập, mà là sự chuyển hóa, biểu hiện các giá trị cốt lõi của văn hóa Đảng trong môi trường số. Vì vậy, sự phát triển của văn hóa Đảng trong không gian số phải gắn với quá trình xây dựng văn hóa số quốc gia. Văn hóa Đảng trong không gian số là một bộ phận của văn hoá số. Văn hóa Đảng trong không gian số có thể được hiểu là việc thể hiện các giá trị, chuẩn mực và phong cách lãnh đạo của Đảng thông qua hoạt động truyền thông, tương tác và ứng xử trên môi trường mạng. [2]

Trong những năm gần đây, cùng với quá trình chuyển đổi số quốc gia, hoạt động truyền thông của các cơ quan Đảng và Nhà nước trên không gian mạng đã có nhiều bước tiến quan trọng. Nhiều cơ quan, tổ chức đã chủ động sử dụng các nền tảng số để tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách. Trong không gian số, văn hóa Đảng được thể hiện trước hết ở khả năng truyền tải kịp thời, chính xác các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, văn hóa Đảng còn thể hiện ở tinh thần đối thoại, lắng nghe ý kiến nhân dân trong môi trường truyền thông đa chiều, cũng như việc xây dựng chuẩn mực ứng xử của cán bộ, đảng viên trên các nền tảng số. Bên cạnh đó, các lực lượng nòng cốt trên không gian mạng cũng đã tích cực tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. 

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng văn hóa Đảng trong không gian số vẫn còn một số hạn chế. Nội dung truyền thông của một số cơ quan còn thiếu tính hấp dẫn, chưa phù hợp với đặc điểm của môi trường số. Một số cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm và chuẩn mực khi tham gia mạng xã hội, dẫn đến những phát ngôn hoặc chia sẻ thông tin chưa phù hợp. Ngoài ra, không gian mạng cũng là môi trường mà các thông tin sai lệch, luận điệu xuyên tạc và quan điểm thù địch có thể lan truyền nhanh chóng, gây tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội. Những yếu tố này đặt ra nhiều thách thức đối với việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong không gian mạng nói chung và văn hóa Đảng nói riêng.

Giải pháp phát triển văn hoá Đảng trong không gian số

Trước yêu cầu của quá trình chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông mạng xã hội, việc phát triển văn hóa Đảng trong không gian số cần được triển khai đồng bộ với nhiều giải pháp.

Trước hết, cần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về vai trò của văn hóa Đảng trong không gian số. Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng không chỉ là môi trường truyền thông mà còn là một không gian văn hóa mới của xã hội hiện đại. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về đặc trưng của văn hóa số là yêu cầu quan trọng trong công tác xây dựng Đảng hiện nay. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển xã hội số gắn với xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng, qua đó đặt ra yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên cần thể hiện bản lĩnh chính trị, giữ gìn chuẩn mực đạo đức và văn hóa ứng xử khi tham gia các nền tảng số.

Cùng với đó, cần hoàn thiện các chuẩn mực và quy định về ứng xử của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng. Trong môi trường truyền thông đa chiều, việc xây dựng hệ thống chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng có ý nghĩa quan trọng đối với việc định hướng hành vi của các chủ thể tham gia môi trường số. Các nghiên cứu về văn hóa số cũng chỉ ra rằng môi trường mạng có tính mở và tính lan tỏa rất cao, do đó nếu thiếu chuẩn mực và cơ chế điều chỉnh phù hợp sẽ dễ dẫn đến những hành vi lệch chuẩn trong giao tiếp và truyền thông. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về phát ngôn, chia sẻ thông tin và sử dụng mạng xã hội đối với cán bộ, đảng viên, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Điều này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định nhiệm vụ “bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới”. [3]

Song song với đó, cần đổi mới phương thức truyền thông của Đảng trên các nền tảng số. Đặc trưng nổi bật của văn hóa trong không gian số là tính tương tác và khả năng lan tỏa nhanh chóng của thông tin. Vì vậy, việc đổi mới phương thức truyền thông của Đảng trên các nền tảng số là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách và định hướng dư luận xã hội. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách, phát huy vai trò của các nền tảng số trong tuyên truyền và định hướng dư luận xã hội. Do đó, các cơ quan trong hệ thống chính trị cần chủ động xây dựng các kênh truyền thông chính thống trên môi trường số, đồng thời đa dạng hóa hình thức thể hiện nội dung để phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị và năng lực truyền thông số là một trong những giải pháp quan trọng. Trong môi trường mạng, mỗi cá nhân đều có thể trở thành chủ thể sáng tạo và lan truyền thông tin. Theo các nghiên cứu về văn hóa số, mỗi người dùng mạng vừa là người tiếp nhận, vừa là người sản xuất và lan tỏa nội dung thông tin trong môi trường số. Điều này đặt ra yêu cầu cần xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, đồng thời có hiểu biết về công nghệ và kỹ năng truyền thông số. Đây là lực lượng nòng cốt trong việc lan tỏa thông tin chính thống, định hướng dư luận xã hội và tham gia đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng, góp phần thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng theo tinh thần Nghị quyết 35-NQ/TW.

Ngoài ra, tăng cường ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản trị không gian mạng là yêu cầu cấp thiết. Việc phát triển văn hóa Đảng trong không gian số cần gắn với nâng cao năng lực quản trị thông tin và ứng dụng các công nghệ hiện đại trong quản lý môi trường mạng. Các cơ quan chức năng cần sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu, theo dõi và giám sát thông tin để kịp thời phát hiện, xử lý những nội dung sai lệch hoặc độc hại. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng cũng nhấn mạnh yêu cầu “tăng cường quản lý, phát triển thông tin và truyền thông trên môi trường mạng, xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh” [4]. Điều này sẽ góp phần tạo lập môi trường văn hóa số tích cực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị và định hướng thông tin trong xã hội.

Tóm lại, phát triển văn hóa Đảng trong không gian số là một yêu cầu tất yếu của công tác xây dựng Đảng trong thời đại số. Đây không chỉ là điều kiện để lan tỏa các giá trị tốt đẹp của Đảng mà còn góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng, định hướng dư luận và xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh.

Tài liệu tham khảo

[1], [2] PGS.TS. Vũ Trọng Lâm – TS. Nguyễn Việt Lâm (đồng chủ biên), Nhận diện văn hóa trong không gian số, Nxb Chính trị quốc gia- Sự thật, 2023, tr.25, tr.27

[3]. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, tập 2, tr.44