Phát triển văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW - “Lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nhìn từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình

Những biến động mạnh mẽ trong môi trường truyền thông cùng sự gia tăng các thông tin xuyên tạc về lịch sử và văn hóa dân tộc đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực văn hóa. Thực tiễn cho thấy, phát triển văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân mà còn củng cố sự đồng thuận xã hội, đồng thời tăng cường khả năng nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu phát triển văn hóa gắn với xây dựng con người Việt Nam và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa. Thực tiễn tỉnh Ninh Bình cũng cho thấy, khi các giá trị văn hóa được phát huy đúng hướng sẽ trở thành nguồn lực nội sinh để phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và nguồn lực tinh thần quan trọng góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

Trong lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, văn hóa được coi là lực lượng định hướng đời sống tinh thần và có khả năng tác động trở lại quá trình vận động của xã hội. Do đó, việc nâng cao trình độ văn hóa cùng nhận thức tư tưởng của quần chúng không chỉ thúc đẩy sự tiến bộ xã hội mà còn góp phần tăng cường nền tảng tư tưởng và bảo vệ thành quả cách mạng. Trên cơ sở đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát triển quan điểm này một cách sáng tạo khi khẳng định rằng “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”[1], đồng thời nhấn mạnh văn hóa phải gắn chặt với nhiệm vụ cách mạng và bồi đắp niềm tin của Nhân dân vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước. Quan điểm của Người đã trở thành nền tảng để Đảng ta kiên định đề cao vị trí và vai trò của văn hóa trong tiến trình cách mạng qua các thời kỳ.

Từ Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 đến các nghị quyết của Đảng trong thời kỳ đổi mới, văn hóa luôn được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định văn hóa là nguồn lực nội sinh và là “sức mạnh mềm” của quốc gia. Nghị quyết cũng nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam gắn với phát triển bền vững và bảo vệ Tổ quốc trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa. Phát triển văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần xã hội mà còn đóng vai trò tạo dựng “lá chắn mềm” trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Từ góc độ lý luận và thực tiễn, văn hóa được xem là “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng trên ba phương diện chủ yếu. Thứ nhất, văn hóa củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng thông qua việc định hướng nhận thức về lịch sử và con đường phát triển đất nước, qua đó tăng cường sự đồng thuận xã hội. Thứ hai, văn hóa bồi đắp bản sắc dân tộc, tạo nền tảng tinh thần vững chắc cho phát triển bền vững. Thứ ba, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh giúp nâng cao khả năng nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, từ đó góp phần giữ vững trận địa tư tưởng.

Ảnh: Lễ hội Hoa Lư (Nguồn: Trung tâm Xúc tiến du lịch tỉnh Ninh Bình)

Trên cơ sở những luận điểm nêu trên, việc phân tích thực tiễn phát huy vai trò của văn hóa ở tỉnh Ninh Bình sẽ góp phần làm sáng tỏ những biểu hiện cụ thể của “lá chắn mềm” trong đời sống xã hội, qua đó minh chứng sinh động cho vai trò của văn hóa trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Thứ nhất, phát huy giá trị lịch sử - văn hóa góp phần củng cố bản lĩnh chính trị và lòng tự hào dân tộc. Trước những âm mưu xuyên tạc lịch sử ngày càng gia tăng, hệ thống di sản văn hóa của tỉnh Ninh Bình góp phần bảo vệ giá trị lịch sử và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Đến nay, toàn tỉnh có hơn 5.000 di tích lịch sử - văn hóa gắn với những dấu mốc lớn của lịch sử dân tộc như kinh đô Hoa Lư, đền Trần, Phủ Dầy... cùng với 493 di sản văn hóa phi vật thể, 720 lễ hội truyền thống, khoảng 250 làng nghề[2] và nhiều loại hình nghệ thuật dân gian. Chính không gian văn hóa sống động này giúp lan tỏa truyền thồng lịch sử, củng cố lòng yêu nước, qua đó nâng cao khả năng nhận diện và phản bác các luận điệu xuyên tạc lịch sử.

Thứ hai, từ nguồn tài nguyên thiên nhiên, văn hóa đa dạng, tỉnh Ninh Bình đã phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế trọng điểm của tỉnh, tạo việc làm, góp phần đảm bảo an sinh xã hội; đồng thời là kênh lan tỏa giá trị văn hóa và khẳng định hiệu quả đường lối phát triển văn hóa của Đảng. Năm 2025, doanh thu du lịch của tỉnh đạt khoảng 21.000 tỷ đồng; tính chung giai đoạn 2020-2025, tổng thu từ du lịch duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 43%[3] mỗi năm. Kết quả này không chỉ phản ánh sức hút ngày càng lớn của du lịch Ninh Bình mà còn là minh chứng thuyết phục cho hiệu quả của đường lối phát triển văn hóa của Đảng, qua đó góp phần bác bỏ những luận điệu phủ nhận thành tựu phát triển của đất nước.

Thứ ba, xây dựng môi trường văn hóa ở cơ sở trở thành nền tảng trực tiếp tạo sức đề kháng xã hội trước các thông tin sai trái, thù địch. Tại Ninh Bình, phong trào xây dựng đời sống văn hóa lan tỏa rộng khắp, trên 95% gia đình, khu dân cư đạt danh hiệu văn hóa và hầu hết địa phương có nhà văn hóa gắn với sân thể thao. Các thiết chế này tạo không gian sinh hoạt cộng đồng, giáo dục giá trị truyền thống từ cơ sở, qua đó giúp nhân dân nâng cao khả năng nhận diện, sàng lọc và phản bác thông tin sai lệch, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thứ tư, phát triển văn hóa trên không gian số đang trở thành một mặt trận mới trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Tỉnh Ninh Bình đã đẩy mạnh quảng bá di sản và hình ảnh địa phương trên cổng thông tin điện tử của tỉnh và các nền tảng mạng xã hội, cung cấp thông tin chính thống về lịch sử và điểm đến. Đồng thời, các cơ quan báo chí của tỉnh tăng cường sản xuất nội dung số về các điểm du lịch thu hút khách như Cố đô Hoa Lư, đền Trần… và các di sản văn hóa truyền thống. Qua đó, không gian văn hóa số dần trở thành một bộ phận của “lá chắn mềm”, góp phần định hướng nhận thức xã hội và kịp thời phản bác thông tin sai lệch.

Thực tiễn phát triển văn hóa và du lịch ở Ninh Bình bên cạnh kết quả tích cực vẫn đặt ra một số vấn đề. Sự phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, dù lượng khách tăng nhanh giai đoạn 2020-2025 nhưng thời gian lưu trú chủ yếu 1-2 ngày, doanh thu còn hạn chế trong cơ cấu dịch vụ. Một số nơi xuất hiện biểu hiện thương mại hóa lễ hội, dịch vụ du lịch ảnh hưởng giá trị văn hóa. Đồng thời, tác động của mạng xã hội và toàn cầu hóa cũng đặt ra thách thức đối với định hướng giá trị, bảo vệ bản sắc và hiệu quả đấu tranh trên lĩnh vực văn hóa - tư tưởng, nhất là trên không gian số.

Từ thực tiễn đó, việc tiếp tục đề ra giải pháp phát huy vai trò của văn hóa như “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW là yêu cầu quan trọng hiện nay.

Một là, tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy đảng đối với phát triển văn hóa gắn với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Các cấp ủy cần quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa như Nghị quyết số 80-NQ/TW đã khẳng định: “Xây dựng văn hóa, con người Việt Nam thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh, động lực to lớn và trụ cột cho sự phát triển nhanh, bền vững đất nước”[4]. Đồng thời, triển khai hiệu quả Nghị quyết số 07-NQ/TU của Tỉnh ủy Ninh Bình về phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch, gắn phát triển văn hóa với củng cố niềm tin của Nhân dân và giữ gìn bản sắc địa phương.

Hai là, phát huy giá trị di sản và không gian văn hóa truyền thống trong giáo dục chính trị, tư tưởng; gắn bảo tồn, khai thác di tích, lễ hội với tuyên truyền lịch sử dân tộc và thành tựu đổi mới của đất nước, qua đó nâng cao khả năng nhận diện, phản bác các thông tin sai lệch.

Ba là, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh ở cơ sở gắn với nâng cao đời sống văn hóa của Nhân dân; tiếp tục đẩy mạnh phong trào xây dựng đời sống văn hóa, phát huy vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong bồi dưỡng giá trị và chuẩn mực xã hội.

Bốn là, đẩy mạnh phát triển văn hóa trên không gian số, tăng cường lan tỏa thông tin chính thống về lịch sử, di sản và thành tựu phát triển của địa phương, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh hiện nay.

Thực tiễn tại tỉnh Ninh Bình là minh chứng khẳng định phát triển văn hóa không chỉ giới hạn trong phạm vi hoạt động của lĩnh vực xã hội mà còn là một phương thức quan trọng để củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng. Khi hệ thống di sản, lễ hội, không gian văn hóa cộng đồng và hoạt động du lịch được khai thác đúng định hướng, các giá trị lịch sử - dân tộc được lan tỏa sâu rộng trong đời sống, góp phần hình thành “sức đề kháng” trước các luận điệu xuyên tạc. Phát huy vai trò văn hóa như một “lá chắn mềm” chính là điều kiện quan trọng để bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh hiện nay./.