Thỏa thuận có gì mới?
Điểm mới nổi bật nhất là Thỏa thuận đã chuyển các cam kết an ninh ban đầu thành một khuôn khổ pháp lý cụ thể cho phép Mỹ mở rộng hiện diện quân sự tại Greenland. Theo toàn văn Thỏa thuận được Nhà Trắng công bố ngày 22/9, văn kiện sửa đổi và bổ sung Hiệp định Quốc phòng năm 1951, cho phép Washington hiện đại hóa và mở rộng hoạt động tại căn cứ không gian Pituffik; thiết lập các Khu vực Quốc phòng tại Narsarsuaq và Mestersvig; đồng thời mở khả năng thiết lập thêm các Khu vực Quốc phòng ở Greenland thông qua cơ chế tham vấn giữa các bên.[1]
Không chỉ mở rộng địa điểm hoạt động, thỏa thuận còn quy định quyền tiếp cận và di chuyển quân sự đáng kể cho Mỹ trên lãnh thổ và lãnh hải Greenland, bao gồm quyền di chuyển giữa các Khu vực Quốc phòng và quyền bay qua, hạ cánh trên toàn Greenland theo các điều kiện được quy định. Văn kiện cũng khuyến khích tăng cường sự tham gia của NATO vào hoạch định, hiện diện, diễn tập và thu thập tình báo chung tại Bắc Cực và hạn chế sự hiện diện quân sự, đầu tư nhạy cảm của các nước ngoài NATO. Như vậy, điểm mới không chỉ nằm ở số lượng cơ sở mà còn ở phạm vi tiếp cận và cơ chế phối hợp an ninh rộng hơn.[2]
Nhà Trắng mô tả thỏa thuận theo hướng củng cố lâu dài các lợi ích an ninh của Mỹ tại Greenland. Tuy nhiên, văn kiện cũng tái khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch, đồng thời ghi nhận quyền tự quyết của người dân Greenland. Vì vậy, cần phân biệt giữa cách diễn giải của Washington về lợi ích và quyền kiểm soát an ninh với địa vị pháp lý không thay đổi của Greenland.
Theo đó, cần phân biệt rõ giữa quyền kiểm soát và định hình môi trường an ninh của Washington và chủ quyền lãnh thổ theo cách diễn giải của Đan Mạch và Greenland. Thỏa thuận không chuyển Greenland thành lãnh thổ Mỹ, cũng không trao cho Washington chủ quyền đối với hòn đảo.
Toàn văn thỏa thuận được công bố cho thấy các nội dung pháp lý chủ yếu đã được xác định rõ. Tuy nhiên, thỏa thuận chưa có hiệu lực ngay mà còn phải chờ Đan Mạch và Greenland hoàn tất các thủ tục nghị viện cần thiết và thông báo chính thức cho phía Mỹ.[3]
Vì sao Greenland quan trọng với Mỹ?
Nếu chỉ nhìn Greenland như một hòn đảo xa xôi hẻo lánh, thỏa thuận mới khó giải thích được mức độ quan tâm đặc biệt của Washington. Nhưng trên bản đồ địa chiến lược, Greenland nằm ở vị trí đặc biệt giữa Bắc Mỹ và châu Âu, án ngữ không gian kết nối Bắc Cực với Bắc Đại Tây Dương. Đây chính là yếu tố khiến hòn đảo có giá trị vượt xa diện tích và dân số của nó.
Greenland có diện tích khoảng 2,2 triệu km² nhưng dân số chỉ khoảng 57.000 người, phần lớn tập trung dọc bờ biển Đông Nam. Vị trí của hòn đảo khiến nó trở thành một điểm quan trọng đối với hệ thống cảnh báo sớm, giám sát trên không và trên biển, cũng như khả năng kiểm soát các tuyến tiếp cận giữa Bắc Mỹ và châu Âu.[4]
Trong bối cảnh đó, Thỏa thuận này đã giúp Washington mở rộng hiện diện quân sự tại Greenland, qua đó củng cố vững chắc một mắt xích chiến lược trong hệ thống phòng thủ Bắc Mỹ và Bắc Đại Tây Dương. Căn cứ Pituffik, chẳng hạn, có ý nghĩa đối với cảnh báo tên lửa, giám sát không gian và các hoạt động an ninh của Mỹ. Việc có thêm các địa điểm ở phía Nam và phía Đông sẽ giúp Mỹ mở rộng phạm vi hoạt động trên một hòn đảo có vị trí đặc biệt giữa các khu vực chiến lược.[5]
Hơn nữa, mục tiêu kiểm soát an ninh Greenland nằm trong chiến lược cạnh tranh cường quốc của Washington với Moscow và Bắc Kinh khi Bắc Cực đang ngày càng trở thành không gian cạnh tranh địa chính trị thay vì chỉ là khu vực nghiên cứu khoa học và hợp tác môi trường. Nga có lợi thế về địa lý và năng lực quân sự tại Bắc Cực, trong khi Trung Quốc trong những năm qua cũng gia tăng quan tâm tới Bắc Cực, trong đó có Greenland thông qua các hoạt động kinh tế, khoa học và đầu tư.
Đối với Washington, việc một đối thủ chiến lược có được chỗ đứng quân sự hoặc kiểm soát hạ tầng có giá trị chiến lược tại Greenland là kịch bản khó chấp nhận. Điều này được phản ánh trực tiếp trong Thỏa thuận. Theo đó, các nhà đầu tư hoặc chủ thể từ những nước không phải thành viên NATO, không phải đối tác NATO hoặc thành viên EU không được kiểm soát, có ảnh hưởng đáng kể hoặc tiếp cận thông tin không công khai trong các lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm tại Greenland nếu hoạt động đó có thể đe dọa an ninh quốc gia hoặc trật tự công cộng. Các lĩnh vực được đề cập bao gồm cơ sở hạ tầng quan trọng và khai thác tài nguyên.[6]
Nói cách khác, trong bối cảnh cạnh tranh cường quốc gia tăng, Washington ngày càng nhìn an ninh Greenland theo nghĩa rộng, với an ninh quân sự, cơ sở hạ tầng và an ninh kinh tế đang gắn kết chặt chẽ với nhau.
Greenland còn được chú ý bởi tiềm năng tài nguyên lớn chưa được khai thác. Hòn đảo có nguồn khoáng sản và các tài nguyên tự nhiên đáng kể, trong khi cuộc cạnh tranh toàn cầu về các khoáng sản phục vụ công nghệ cao và chuyển đổi năng lượng đang ngày càng gay gắt. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của hòn đảo đối khiến Washington chú ý vẫn nằm ở vị trí địa chiến lược, tài nguyên chỉ làm gia tăng thêm ý nghĩa địa kinh tế của vị trí đó.
Chính vì vậy, mục tiêu cốt lõi của Washington dường như không nhất thiết là thay đổi chủ quyền Greenland, mà là bảo đảm một không gian chiến lược quan trọng cận kề nước Mỹ không rơi vào tầm ảnh hưởng của các đối thủ.
Từ tham vọng “sở hữu” sang “kiểm soát môi trường an ninh” Greenland
Điểm đáng chú ý nhất của Thỏa thuận lần này nằm ở sự khác biệt giữa mục tiêu được Trump nhiều lần tuyên bố trước đây và kết quả đạt được hiện nay.
Trong nhiều tháng, Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố Mỹ cần kiểm soát Greenland vì lý do an ninh quốc gia. Washington thậm chí từng không loại trừ khả năng sử dụng sức ép kinh tế hoặc quân sự để đạt mục tiêu. Điều này gây ra cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng giữa hai đồng minh NATO và làm dấy lên những câu hỏi về mức độ bền vững của quan hệ xuyên Đại Tây Dương.[7]
Tuy nhiên, Thỏa thuận này không trao chủ quyền Greenland cho Mỹ. Thay vào đó, Washington đạt được quyền mở rộng đáng kể hiện diện quân sự và củng cố vị thế an ninh tại hòn đảo. Đây có thể xem là một sự chuyển đổi từ mục tiêu “kiểm soát lãnh thổ” sang “kiểm soát chiến lược”.
Việc duy trì và mở rộng quyền tiếp cận quân sự, tăng năng lực triển khai, ngăn đối thủ thiết lập căn cứ và hạn chế một số hoạt động đầu tư nhạy cảm tại hòn đảo, Washington có thể đạt được những mục tiêu chiến lược mà không cần thay đổi chủ quyền Greenland. Những điều khoản này đem lại cho Mỹ phần lớn lợi ích an ninh mà Washington theo đuổi trong khi không gây ra khủng hoảng ngoại giao khi cố gắng cưỡng ép chủ quyền đối với Greenland.
Cách tiếp cận này cũng cho thấy sự kết hợp giữa sức ép và đàm phán trong chính sách của chính quyền Trump. Áp lực mạnh mẽ của Washington thời gian qua đã khiến vấn đề Greenland trở thành trọng tâm trong chương trình nghị sự của Đan Mạch, Greenland và cả NATO. Nhưng để biến lợi ích của Mỹ thành một cơ chế pháp lý lâu dài, Washington cuối cùng vẫn phải quay lại con đường thỏa thuận với các đồng minh của mình.
Đáng chú ý, Copenhagen muốn đặt vấn đề an ninh Greenland trong khuôn khổ rộng hơn của NATO, thay vì để đây trở thành một thỏa thuận song phương giữa Washington và Copenhagen. Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen cho rằng an ninh Bắc Cực cần được đặt dưới trách nhiệm chung của NATO.[8]
Điều này tạo ra một sự cân bằng đáng chú ý: Mỹ có thêm không gian để củng cố năng lực quân sự tại Greenland, Đan Mạch giữ được nguyên tắc chủ quyền, Greenland duy trì quyền tự quyết, trong khi NATO có vai trò trong cấu trúc an ninh Bắc Cực.
Vì vậy, Thỏa thuận Greenland có thể không những là một giải pháp cho tranh chấp giữa Mỹ và Đan Mạch mà nó có thể trở thành một bộ phận của quá trình tái cấu trúc an ninh Bắc Cực, trong đó Mỹ tìm cách củng cố vị thế dẫn dắt nhưng vẫn cần sự hợp tác của các đồng minh châu Âu và NATO.
Greenland và bài toán mới của Washington tại Bắc Cực
Thỏa thuận này chưa thể được xem là điểm kết thúc của vấn đề Greenland. Dù khuôn khổ pháp lý đã rõ hơn đáng kể, việc triển khai thực tế vẫn phụ thuộc vào các thỏa thuận kỹ thuật, quy trình tham vấn và thủ tục nghị viện cần thiết để văn kiện có hiệu lực. Đáng chú ý, thỏa thuận không đặt thời hạn chấm dứt và quy định rằng nếu Greenland trở thành quốc gia độc lập, Đan Mạch và Greenland phải bảo đảm Greenland tiếp tục ở trong NATO (hoặc gia nhập nếu cần) và tiếp nhận các quyền, nghĩa vụ tương ứng theo thỏa thuận.[9]
Dù vậy, một điều đã trở nên rõ ràng là Greenland đang chuyển từ một vấn đề ít được chú ý thành tâm điểm trong chiến lược Bắc Cực của Washington. Mỹ dù chưa có được Greenland. Nhưng với thỏa thuận này, Washington đang tiến gần hơn tới việc bảo đảm rằng Greenland nằm trong không gian chiến lược mà Mỹ gần như độc quyền có khả năng kiểm soát, định hình, trong khi ngăn các đối thủ xây dựng một vị thế tương tự.
Vì thế, ý nghĩa chiến lược của Thỏa thuận vừa được ký kết chính là ở chỗ Mỹ không thay đổi chủ quyền của Greenland, nhưng có thể thay đổi cán cân quyền lực và môi trường an ninh xung quanh hòn đảo trong cuộc cạnh tranh cường quốc ngày càng gia tăng tại Bắc Cực.
Chú thích:
1, 2, 3, 6, 9. The White House, “Agreement between the Government of the United States of America and the Government of the Kingdom of Denmark together with the Government of Greenland to Amend and Supplement the Agreement of 27 April 1951 Relating to the Defense of Greenland,” 22 September 2026.
4, 5. Gram Slattery & Jacob Grønholt-Pedersen, “Trump, Greenland, Denmark to sign deal in bid to end Arctic standoff”, Reuters, 22 September 2026, https://www.reuters.com/world/europe/trump-denmark-greenland-sign-deal-bid-end-arctic-standoff-2026-09-22/.
7. The Guardian, “US and Denmark reach security deal after Trump’s threats to take over Greenland,” 18 September 2026, https://www.theguardian.com/world/2026/sep/18/united-states-denmark-greenland-security.
8. Stine Jacobsen & Jacob Grønholt-Pedersen, “Denmark says NATO shares responsibility for Arctic security under Greenland deal”, Reuters, 21 September 2026, https://www.reuters.com/world/europe/denmark-says-nato-shares-responsibility-arctic-security-under-greenland-deal-2026-09-21/.
