Trung Quốc với chiến lược củng cố đồng Nhân dân tệ

Sau gần 50 năm cải cách, mở cửa, Trung Quốc đạt được rất nhiều thành tựu to lớn trên hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ năm 2010, Trung Quốc chính thức vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Về tiềm lực quân sự, Trung Quốc hiện nay được đánh giá là lực lượng quân sự mạnh thứ 3 trên thế giới. Khoa học - công nghệ cũng có nhiều bước tiến quan trọng với sự phát triển của các công nghệ lõi như công nghệ 5G, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn. Với tiềm lực ngày càng gia tăng, Trung Quốc cũng ngày càng mở rộng ảnh hưởng và nâng cao vị thế quốc tế của mình. Trong lĩnh vực kinh tế, Trung Quốc đang thúc đẩy việc thiết lập lại trật tự kinh tế quốc tế bằng cách từng bước xác lập và củng cố vị thế quốc tế của đồng Nhân dân tệ (NDT).

Bước đi đầu tiên để quốc tế hóa đồng NDT đó là việc Trung Quốc nỗ lực đưa đồng NDT vào giỏ tiền tệ quốc tế. Để đưa NDT vào giỏ tiền Quyền rút vốn đặc biệt của IMF, Trung Quốc đã từng bước cải cách thể chế tài chính - tiền tệ trong nước và quá trình này kéo dài hơn 1 thập kỷ trước khi NDT được đưa vào giỏ tiền tệ quốc tế. Trung Quốc từng bước tự do hóa hệ thống tài chính nhằm đáp ứng tiêu chí “tự do sử dụng” của IMF thông qua các biện pháp cụ thể như: nới lỏng kiểm soát tỷ giá, từng bước mở cửa tài khoản vốn, cải cách lãi suất, tăng cường tính minh bạch của chính sách tiền tệ.

Với các nỗ lực đó, năm 2016, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) chính thức đưa đồng NDT vào giỏ tiền tệ quốc tế (giỏ tiền tệ Quyền rút vốn đặc biệt - SDR). Sự kiện này không chỉ đánh dấu bước hội nhập sâu rộng của Trung Quốc vào hệ thống tài chính toàn cầu mà nó còn giúp củng cố vị thế đồng NDT với tư cách một đồng tiền dự trữ quốc tế, bước tiến quan trọng trong nỗ lực quốc tế hóa đồng NDT của Trung Quốc.

Tiếp đó, Trung Quốc tiếp tục thúc đẩy hợp tác sử dụng đồng NDT trong thanh toán quốc tế. Năm 2022, xung đột Nga - Ucraina nổ ra đã mang đến cơ hội thuận lợi để Trung Quốc thúc đẩy một bước quan trọng chiến lược quốc tế hóa đồng NDT và biến nó thành đồng tiền dự trữ toàn cầu. Sau khi Nga thực hiện các hoạt động quân sự tại Ucraina, Mỹ và phương Tây đã thực hiện hàng nghìn lệnh trừng phạt kinh tế nhằm vào Nga trong đó có việc đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga tại nước ngoài (phần lớn nằm ở EU), đồng thời, loại một số ngân hàng Nga ra khỏi hệ thống thanh toán toàn cầu SWIFT. Điều này làm dấy lên lo ngại của một số nước trên thế giới khi sử dụng đồng USD của Mỹ trong thanh toán quốc tế cũng như khi tham gia hệ thống thanh toán SWIFT do Mỹ và phương Tây chi phối.

Tận dụng thời cơ này, Trung Quốc tích cực thúc đẩy thanh toán quốc tế bằng đồng NDT, nhất là đối với những mặt hàng chiến lược như dầu mỏ. Sau những lệnh trừng phạt của Mỹ và phương Tây nhằm vào Nga sau khi xung đột Nga – Ucraina bùng phát, Trung Quốc đã cùng với Nga đẩy mạnh thanh toán dầu mỏ và khí đốt bằng đồng nội tệ của nhau. Việc làm này không chỉ giúp Nga và Trung Quốc phi đô la hóa thương mại năng lượng, giảm phụ thuộc vào đồng USD của Mỹ và tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ và phương Tây. Trung Quốc cũng thúc đẩy thanh toán quốc tế bằng đồng NDT trong các cơ chế hợp tác như Sáng kiến Vành đai, con đường, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), BRICS, Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng châu Á (AIIB),… Tại các cơ chế hợp tác này, tỷ lệ thanh toán bằng đồng NDT ngày càng gia tăng và đồng NDT ngày càng phát huy vai trò mạnh mẽ, trở thành một trong những đồng tiền chính để thanh toán và sử dụng trong các hoạt động tài chính. Điều đáng chú ý là, những cơ chế hợp tác quan trọng có sự tham gia và chi phối của Trung Quốc đang có sự liên kết chặt chẽ để hướng tới phi đô la hóa trong thanh toán quốc tế.

Trước đó, để đảm bảo sự ổn định của hệ thống thanh toán tài chính quốc gia, Trung Quốc cũng đã phát triển hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới bằng NDT (CIPS) vào năm 2015 để giảm sự phụ thuộc vào SWIFT. CIPS không chỉ đảm bảo cho hệ thống thanh toán tài chính quốc gia mà còn hỗ trợ thúc đẩy quá trình quốc tế hóa đồng NDT. Nó cho phép các ngân hàng trên thế giới có thể trực tiếp thực hiện các giao dịch quốc tế trực tiếp bằng NDT mà không cần thông qua các ngân hàng thanh toán trung gian.

Từ những tiền đề đó, để củng cố vị thế của đồng NDT trong hệ thống thanh toán và tài chính quốc tế, trong mấy năm gần đây Trung Quốc đã thúc đẩy mạnh mẽ các giao dịch dầu mỏ bằng NDT, đồng thời củng cố vị thế đồng NDT bằng cách gia tăng dự trữ vàng quốc gia. Thực tế cho thấy một trong những nhân tố giúp xác lập vị thế quốc tế của đồng USD trong hệ thống tài chính toàn cầu đó chính là hệ thống petrodolar (một cấu trúc kinh tế - tài chính quốc tế trong đó dầu mỏ trên thị trường toàn cầu được định giá và thanh toán chủ yếu bằng đồng USD, từ đó củng cố vai trò thống trị của đồng tiền này trong hệ thống tiền tệ quốc tế).

Với nhu cầu năng lượng lớn phục vụ phát triển kinh tế cùng với chiến lược củng cố vị thế đồng NDT, trong những năm qua, Trung Quốc đã thiết lập mạng lưới hợp tác rất rộng với các quốc gia giàu tài nguyên dầu mỏ như các quốc gia ở khu vực Trung Đông, Nga và Trung Á, châu Phi và Mỹ - La tinh, trong đó có những quốc gia có trữ lượng dầu mỏ hàng đầu thế giới như Nga, Venezuela, Iran,… Trong bối cảnh địa - chính trị căng thẳng như hiện nay, Trung Quốc có điều kiện đặc biệt thuận lợi để thúc đẩy việc thanh toán dầu mỏ bằng NDT và điều này đang thách thức trực tiếp hệ thống petrodolar mà Mỹ đã thiết lập sau khi hệ thống Bretton Woods sụp đổ.

Cùng với đó, để thúc đẩy dự trữ quốc tế bằng NDT, trong những năm gần đây, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc cũng tích cực gia tăng dự trữ vàng nhất là giai đoạn sau khi xảy ra xung đột Nga - Ucraina. Giai đoạn từ tháng 11/2024 đến tháng 3/2026, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc liên tục mua vàng ròng. Riêng năm 2025, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc đã mua vào 27 tấn vàng[i] nâng tổng dự trữ vàng của Ngân hàng này lên hơn 2.300 tấn vào cuối năm 2025 và đầu 2026[ii]. Việc tăng mạnh dữ trữ vàng không chỉ giúp củng cố niềm tin vào NDT mà vàng còn là “tài sản bảo chứng mềm” của Trung Quốc.

Tóm lại, chiến lược củng cố vị thế đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc trong những năm gần đây cho thấy một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa cải cách thể chế tài chính trong nước, mở rộng hợp tác kinh tế đối ngoại và tận dụng các biến động địa - chính trị quốc tế. Việc quốc tế hóa đồng NDT của Trung Quốc khiến cho hệ thống petrodollar - một trụ cột quan trọng của quyền lực tài chính toàn cầu của Mỹ - đang đứng trước những thách thức ngày càng rõ nét, đặc biệt khi các giao dịch năng lượng bắt đầu xuất hiện xu hướng đa dạng hóa đồng tiền thanh toán.

Tuy nhiên, những chuyển biến này chưa đồng nghĩa với sự suy giảm ngay lập tức vai trò của đồng USD, mà phản ánh một quá trình chuyển dịch dần dần của cấu trúc quyền lực tiền tệ quốc tế theo hướng đa cực hóa. Điều này đặt ra một câu hỏi mang tính chiến lược và có ý nghĩa lý luận - thực tiễn sâu sắc: trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực nước lớn và xu hướng “phi đô la hóa” ngày càng gia tăng, Mỹ sẽ phải làm gì để bảo vệ và củng cố hệ thống petrodollar - nền tảng cốt lõi của vị thế bá quyền tài chính của mình?

Việc trả lời câu hỏi này không chỉ giúp làm rõ khả năng thích ứng của Mỹ trước những thách thức mới, mà còn góp phần dự báo xu hướng vận động của trật tự tài chính - tiền tệ quốc tế trong giai đoạn tới.