Mối đe dọa từ "mặt trận không hình bóng"
Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định việc chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư là lựa chọn chiến lược. Tuy nhiên, sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) đang tái định hình cấu trúc quyền lực thông tin toàn cầu theo những phương thức chưa từng có. Bên cạnh những giá trị to lớn về năng suất và quản trị, không gian mạng toàn cầu đang chứng kiến sự gia tăng nguy hiểm của các nội dung ngụy tạo kỹ thuật số được tổng hợp, nhân bản và phân phối với tốc độ cùng quy mô vượt xa mọi khả năng kiểm soát truyền thống.
Mức độ nguy hại của rủi ro này đã được cảnh báo ở cấp độ toàn cầu. Theo Báo cáo Rủi ro Toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF 2023), thông tin sai lệch và ngụy tạo xếp thứ 16 trong danh sách các rủi ro nghiêm trọng nhất trong ngắn hạn. Chỉ một năm sau, trong Báo cáo WEF 2024, rủi ro này đã nhảy vọt 15 bậc để vươn lên vị trí số 1 và tiếp tục giữ vị trí hàng đầu này trong Báo cáo WEF 2025. Sự xuất hiện của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và công nghệ Deepfake thế hệ mới (dựa trên kiến trúc Diffusion Model và Neural Radiance Fields) đang xóa mờ ranh giới nhận thức giữa thực và giả. Deepfake có khả năng tái tạo âm thanh, hình ảnh và video giả mạo ở cấp độ pixel theo thời gian thực.
Nghiên cứu của MIT Media Lab chỉ ra rằng tỷ lệ phát hiện Deepfake của người không qua đào tạo chỉ đạt 48%–52%, tương đương với xác suất ngẫu nhiên. Nguy hiểm hơn, thông qua phân tích Big Data về lịch sử tương tác và thói quen của từng cá nhân, AI có thể thiết kế các nội dung ngụy tạo được cá nhân hóa, đánh trúng vào tâm lý và nỗi sợ hãi của từng đối tượng. Hệ quả là sức đề kháng truyền thống của con người, vốn dựa trên kinh nghiệm xã hội và kiểm chứng bằng giác quan, bị vô hiệu hóa một cách có hệ thống.
Tại Việt Nam, với gần 80 triệu người sử dụng internet và hơn 76 triệu tài khoản mạng xã hội (theo báo cáo Digital Vietnam 2025), không gian mạng đã trở thành "môi trường sống thứ hai". Các thế lực thù địch đã lợi dụng triệt để công nghệ AI để tạo video, hình ảnh, giọng nói giả mạo nhằm bôi nhọ lãnh đạo Đảng, Nhà nước; lồng ghép luận điệu xuyên tạc vào các vấn đề dân sinh bức xúc; núp dưới danh nghĩa "dân chủ", "nhân quyền" để gieo rắc hoài nghi và phá hoại niềm tin của nhân dân. Rõ ràng, không gian mạng hôm nay là một "mặt trận thực sự", đấu tranh quyết liệt giữa cái đúng và cái sai, giữa thông tin tích cực với luận điệu xuyên tạc. Nâng cao nhận thức và sức đề kháng số trở thành yêu cầu cấp thiết trong công tác chính trị, tư tưởng hiện nay.
Những bước tiến và kẽ hở cần lấp đầy
Nhìn lại thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm bảo vệ không gian số quốc gia. Nghị quyết số 52-NQ/TW, Luật An ninh mạng, Nghị quyết số 57-NQ/TW cùng các Quyết định số 204-QĐ/TW và số 333-QĐ/TW đã tạo hành lang pháp lý và đặt nền móng cho kiến trúc dữ liệu thống nhất trong toàn hệ thống Đảng.
Công tác chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng đã đạt nhiều kết quả rõ nét trên các trụ cột thể chế, hạ tầng và dữ liệu. Hệ thống điều hành tác nghiệp số đã đi vào vận hành với hơn 109.000 tài khoản hoạt động. Nhiều địa phương như Quảng Ninh, Bắc Ninh, Tp. Hồ Chí Minh, Tp Huế đã số hóa 100% văn bản chỉ đạo, hồ sơ cán bộ. Báo cáo tổng kết công tác chuyển đổi số cho thấy, tính đến ngày 25/12/2025, Ban Chỉ đạo đã hoàn thành 61% nhiệm vụ được giao, 30% nhiệm vụ đang thực hiện đúng tiến độ.
Các cơ quan Trung ương Đảng cũng đã bước đầu đưa AI vào phân tích dữ liệu phục vụ tổng hợp báo cáo và dự báo xu hướng dư luận. Qua rèn luyện, đội ngũ cán bộ, đảng viên nhìn chung sở hữu nền tảng tư tưởng chính trị vững chắc, tạo ra "sức đề kháng" trước các nội dung đối kháng trực tiếp. Ban Chỉ đạo 35 các cấp cũng hoạt động ngày càng bài bản, chủ động nhận diện và phản bác quan điểm sai trái.
Tuy nhiên, thực tiễn vẫn bộc lộ những lỗ hổng nguy hiểm. Đó trước hết là tâm lý "ngoài cuộc", thờ ơ và né tránh. Khi tiếp xúc với tin xấu độc, họ lặng lẽ xem mà không bày tỏ quan điểm; thấy điều đúng không chia sẻ, thấy thông tin bịa đặt không lên tiếng phản bác. Trong môi trường mạng, sự thờ ơ đôi khi còn nguy hiểm hơn cả phát ngôn sai lệch, bởi khi cái đúng không được bảo vệ thì cái sai sẽ có cơ hội lan rộng.
Đó là sự thiếu bản lĩnh trước "bẫy nửa sự thật”, thiếu hụt kỹ năng xử lý thông tin số". Thay vì đối đầu trực diện, các thế lực chống phá tận dụng AI để phân tích dữ liệu, xây dựng "kịch bản tâm lý", lồng ghép quan điểm sai trái vào các vụ việc tham nhũng hay bất cập quản lý kinh tế để quy kết bản chất thể chế. Nếu thiếu nền tảng lý luận vững chắc và năng lực phân tích logic, cán bộ rất dễ sa vào "bẫy nửa sự thật" và bị lay chuyển tư tưởng. Việc vô tình nhấn "thích" (like) hay "chia sẻ" (share) các sản phẩm có nội dung xấu độc do thiếu kỹ năng nhận diện nguồn tin vẫn diễn ra. Sự chênh lệch trình độ công nghệ cùng sự thiếu kỷ luật trong phát ngôn đã khiến một số đảng viên vô tình phát tán thông tin cho đối phương.
Xây dựng lá chắn vững chắc trên không gian mạng
Để khắc phục những khoảng trống và nâng cao "sức đề kháng số" cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, hoàn thiện hành lang pháp lý, quy định rõ hơn trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới trong việc kiểm soát nội dung deepfake, đồng thời áp dụng các khung hình phạt tăng nặng đối với hành vi sử dụng AI chế tạo sản phẩm chống phá Đảng và Nhà nước. Cấp ủy các cấp ban hành nghị quyết chuyên đề về công tác tư tưởng trong môi trường số, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng.
Phổ cập giáo dục và tích hợp kỹ năng số vào đào tạo cán bộ. Học tập kinh nghiệm quốc tế (như chương trình Media Literacy của Phần Lan hay Digital Defence của Singapore), việc giáo dục sức đề kháng số cần được tích hợp vào chương trình đào tạo chính khóa. Cần đưa nội dung nhận diện AI-generated content thành môn học bắt buộc trong khung chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý. Đồng thời, lực lượng báo chí cách mạng phải tăng tốc độ phản ứng, chủ động dẫn dắt và "phủ xanh" không gian mạng bằng sự thật, không để xuất hiện khoảng trống thông tin cho tin giả hoành hành.
Phát triển hạ tầng công nghệ, lấy "AI trị AI". Quy định bắt buộc các nền tảng mạng xã hội hoạt động tại Việt Nam phải áp dụng thuật toán phân tích điểm ảnh, độ trễ âm thanh và chữ ký số sinh trắc học. Nhà nước cần đầu tư thành lập quỹ nghiên cứu hỗ trợ các tập đoàn công nghệ nội địa (như VinAI, FPT, Viettel AI) phát triển công cụ phát hiện nội dung ngụy tạo bằng tiếng Việt. Bên cạnh đó, cần buộc các nền tảng xuyên biên giới (Meta, Google, TikTok...) định kỳ công khai báo cáo minh bạch về thuật toán gợi ý nội dung và thời gian xử lý vi phạm, song song với việc xây dựng các nền tảng mạng xã hội nội địa lành mạnh, an toàn.
Trong kỷ nguyên số, nhận thức và "sức đề kháng số" trở thành yêu cầu bắt buộc đối với toàn thể cán bộ, đảng viên. Chỉ khi mỗi cán bộ, đảng viên thực sự trở thành một "công dân số" có bản lĩnh, vừa thành thạo kỹ năng công nghệ, vừa vững vàng về lập trường tư tưởng, chúng ta mới có thể chủ động giữ vững trận địa tư tưởng, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc trên không gian mạng trong thời đại mới./.
