Năm 2018, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã ban hành Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 - văn kiện đặt nền tảng cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng làm chủ không gian biển [1]. Bảy năm sau, tinh thần ấy tiếp tục được khẳng định và nâng lên tầm mức mới tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (20-24/7/2026, Hà Nội). Phát biểu tại phiên bế mạc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: biển phải được nhìn nhận là không gian sinh tồn, phát triển và bảo vệ chủ quyền, cần được quản trị tổng hợp, kết nối chặt chẽ với đất liền, hệ thống cảng biển, các hành lang kinh tế và mạng lưới hợp tác quốc tế [2].
Ý chí thống nhất, trách nhiệm toàn hệ thống chính trị
Nghị quyết số 36-NQ/TW xác lập một nguyên tắc xuyên suốt, xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, không phải nhiệm vụ riêng của một ngành hay một địa phương. Biển, vì vậy, được đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng và sự quản lý thống nhất của Nhà nước [1]. Tinh thần đó được cụ thể hóa mạnh mẽ hơn tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, khi Trung ương thống nhất ban hành nghị quyết mới về quốc gia biển mạnh, đồng thời yêu cầu đổi mới tư duy quản trị theo hướng tích hợp, liên ngành, dựa trên cơ sở khoa học. Không gian biển không còn được nhìn nhận rời rạc theo từng ngành hay từng địa phương như trước, mà phải gắn kết với quy hoạch vùng, quy hoạch đô thị, hạ tầng giao thông và các trung tâm kinh tế ven biển [3]. Muốn vậy, bộ máy của hệ thống chính trị phải vận hành thông suốt, phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp cơ sở, đúng như một trong năm nhóm việc mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu triển khai ngay sau hội nghị [4]. Sự tham gia có trách nhiệm của cơ quan quản lý, giới khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và từng người dân chính là điều kiện để những quyết sách hướng biển đi vào cuộc sống.
Điểm nhấn xuyên suốt của chiến lược biển Việt Nam là đặt lòng yêu nước, ý chí tự lực và khát vọng vươn khơi của người dân vào vị trí trung tâm. Ngư dân, doanh nghiệp không chỉ trực tiếp khai thác, làm giàu từ biển, mà còn là những “cột mốc sống” khẳng định chủ quyền trên các vùng biển, đảo. Cách tiếp cận này tiếp tục được củng cố tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV: mọi quyết sách phải tháo gỡ điểm nghẽn từ gốc, trao cho các chủ thể kinh tế năng lực thực chất để hành động, trong khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế, mở rộng không gian đầu tư, phân cấp gắn với nguồn lực, cơ chế kiểm soát rõ ràng. Các chính sách như hỗ trợ ngư dân đóng tàu vươn khơi, hiện đại hóa hạ tầng cảng biển, ưu tiên xã hội hóa nguồn lực cho năng lượng tái tạo biển (điện gió, điện sóng) chính là đòn bẩy khơi dậy nội lực toàn xã hội.
Đổi mới quản trị và nền tảng dữ liệu biển - khâu đột phá cho giai đoạn mới
Nghị quyết số 36-NQ/TW đề ra hệ thống mục tiêu khá cụ thể: đến năm 2030, kinh tế biển thuần đóng góp khoảng 10% GDP cả nước; kinh tế của 28 tỉnh, thành phố ven biển ước đạt 65-70% GDP quốc gia; các ngành kinh tế biển phát triển theo thứ tự ưu tiên, gồm du lịch và dịch vụ biển, kinh tế hàng hải, khai thác dầu khí và khoáng sản biển, nuôi trồng - khai thác hải sản, công nghiệp ven biển, năng lượng tái tạo và các ngành kinh tế biển mới [1]. Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới một quốc gia biển phát triển hiện đại, bền vững, an toàn. Tinh thần đổi mới mô hình phát triển tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV bổ sung một yêu cầu quan trọng: kinh tế biển phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất, tri thức, khoa học công nghệ, giữ vững vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nếu Nghị quyết số 36-NQ/TW xác định ba khâu đột phá là thể chế, khoa học - công nghệ - nguồn nhân lực và hạ tầng, thì Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV bổ sung một trọng tâm nền tảng: xây dựng dữ liệu biển thống nhất. Theo giới chuyên gia, dữ liệu điều tra biển hiện còn phân tán giữa nhiều bộ, ngành, thiếu kết nối, dẫn đến vừa chồng chéo vừa thiếu hụt thông tin ở không ít vùng biển [3]. Việc sớm xây dựng bản đồ số đại dương, tích hợp kết quả điều tra tài nguyên, môi trường, kết hợp trí tuệ nhân tạo và công nghệ số hiện đại, sẽ tạo nền tảng cho quản trị tổng hợp không gian biển, hỗ trợ quy hoạch, khai thác hợp lý tài nguyên, hạn chế xung đột lợi ích giữa các ngành; đồng thời là cơ sở để Việt Nam thực thi quyền chủ quyền, quyền tài phán trên biển theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai và bảo đảm quốc phòng, an ninh trên các vùng biển, đảo.
Từ Nghị quyết số 36-NQ/TW đến những quyết sách vừa được thông qua tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, hành trình vươn ra biển lớn của Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới, nơi tư duy quản trị tích hợp, nền tảng dữ liệu khoa học và vai trò trung tâm của người dân, doanh nghiệp được đặt song hành. Sự chuyển dịch từ thiết kế thể chế sang hành động thực thi, thể hiện qua yêu cầu về “năm nhóm việc” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra ngay sau hội nghị, sẽ là thước đo cho việc hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển giàu mạnh, an toàn, bền vững.
Tài liệu tham khảo
[1] Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII (2018). Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2018, tr. 12-15.
[2] Tô Lâm (2026). Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại phiên bế mạc Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Thông tấn xã Việt Nam, Hà Nội, ngày 24/7/2026.
[3] Thanh Hương - Diệu Thúy (2026). Nâng cao năng lực quản trị quốc gia với không gian biển, phát triển kinh tế biển, Báo điện tử VietnamPlus (Thông tấn xã Việt Nam), Hà Nội, ngày 25/7/2026.
[4] Thông tấn xã Việt Nam (2026). Hội nghị Trung ương 3: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu làm tốt 5 nhóm việc, Báo điện tử VietnamPlus, Hà Nội, ngày 24/7/2026.
