Vận hành chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh Lạng Sơn: Từ quản lý hành chính đến quản trị phát triển

Từ tinh gọn bộ máy đến tái cấu trúc không gian quản trị địa phương

Ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. 194 xã, phường, thị trấn được sắp xếp thành 65 đơn vị hành chính cấp xã mới, kéo theo sự thay đổi căn bản về tổ chức bộ máy, phương thức điều hành và không gian quản trị của địa phương. Sau sắp xếp, tỉnh Lạng Sơn đã giảm được 5 sở, 1 tổ chức hành chính khác, 26 phòng chuyên môn và tương đương thuộc sở, 5 chi cục thuộc sở. Thành lập mới 260 phòng chuyên môn và tương đương tại xã, trong đó có 65 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã. Lần đầu tiên, mỗi xã, phường đều có một đầu mối chuyên trách tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính và phục vụ người dân ngay tại cơ sở. Trước khi mô hình mới chính thức vận hành, tỉnh đã tổ chức hội nghị trực tuyến quán triệt chủ trương với quy mô lớn về Nghị quyết Hội nghị Trung ương 11 khóa XIII, hội nghị được kết nối tới 295 điểm cầu với 22.561 đại biểu tham dự². Hệ thống tuyên giáo, dân vận, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội triển khai 6.866 cuộc tuyên truyền, thu hút hơn 361.700 lượt người tham gia. Cùng với đó là quá trình chuẩn bị về tổ chức và nhân sự, Tỉnh đã lập 11 tổ công tác với 86 thành viên là các đồng chí Phó Bí thư Tỉnh ủy, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ phụ trách địa bàn làm Tổ trưởng để chỉ đạo việc vận hành thử nghiệm mô hình chính quyền địa phương hai cấp.Ttỉnh cũng đã điều động 31 cán bộ cấp tỉnh về giữ các chức danh lãnh đạo chủ chốt ở cơ sở, thực hiện chủ trương 100% Bí thư Đảng ủy cấp xã và 100% Chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra cấp xã không là người địa phương… Đây không chỉ là giải pháp về nhân sự mà còn thể hiện quyết tâm đổi mới phương thức lãnh đạo và nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.

Thực tiễn sau một năm hoạt động, bộ máy chính quyền địa phương hai cấp tại Lạng Sơn cơ bản vận hành ổn định, không làm gián đoạn hoạt động của các cơ quan nhà nước cũng như việc giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. Các khâu trung gian được cắt giảm, việc chỉ đạo, điều hành thống nhất hơn, trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan được xác định rõ hơn. Nhìn từ góc độ phát triển, ý nghĩa lớn nhất của cuộc cải cách này không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối hay sắp xếp bao nhiêu đơn vị hành chính, điều quan trọng hơn đó là tỉnh Lạng Sơn đã và đang từng bước chuyển từ mô hình quản lý theo tầng nấc hành chính sang mô hình quản trị dựa trên hiệu quả phục vụ và năng lực phát triển. Đó cũng là tiền đề để địa phương phát huy tốt hơn lợi thế của một tỉnh biên giới, cửa ngõ giao thương quan trọng của đất nước trong giai đoạn phát triển hiện nay.

Những chuyển động từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở tỉnh Lạng Sơn

Nếu trước đây hoạt động quản lý nhà nước chủ yếu được nhìn nhận qua quy trình, thủ tục và sự phân tầng về thẩm quyền, thì yêu cầu hiện nay của quản trị địa phương là chính quyền cần phải phục vụ người dân, doanh nghiệp nhanh hơn, thuận lợi hơn và hiệu quả hơn. Trong báo cáo sơ kết 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, Tỉnh ủy Lạng Sơn nhận địnhmô hình chính quyền địa phương hai cấp đã vận hành cơ bản ổn định, thông suốt; góp phần giảm tầng nấc trung gian, tăng quyền chủ động cho cơ sở, cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương. Đây chính là kết quả bước đầu cho thấy sự chuyển dịch trong tư duy quản trị của địa phương. Sự chuyển dịch này trước hết thể hiện trong việc đưa nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương xuống gần cơ sở hơn. Cụ thể, tỉnh Lạng Sơn đã hoàn thành việc phân cấp, ủy quyền đối với 179/189 nội dung quản lý nhà nước từ cấp tỉnh cho cấp xã. Thực tiễn cho thấy, khi thẩm quyền và nguồn lực được trao nhiều hơn cho cơ sở, cấp xã không chỉ thực hiện nhiệm vụ theo phân cấp mà từng bước trở thành cấp trực tiếp giải quyết công việc, đáp ứng kịp thời nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.Chính quyền tỉnh Lạng Sơn đã rất quyết liệt trong việc giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công trên môi trường số, 65 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã trên địa bàn tỉnh được thành lập và vận hành đồng bộ, hệ thống dữ liệu dùng chung được cập nhật trên nền tảng Lạng Sơn Cloud, kết nối với 44 hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu của Trung ương, địa phương, triển khai thử nghiệm các giải pháp số hóa hồ sơ ứng dụng trí tuệ nhân tạo; 100% xã trên địa bàn tỉnh có cáp quang, 100% trung tâm xã, phường được phủ sóng 5G và 93% thuê bao di động là điện thoại thông minh[1]… Những điều kiện này giúp dịch vụ công trực tuyến ngày càng tiếp cận gần hơn với người dân và doanh nghiệp, giảm thời gian đi lại, tăng tính công khai, minh bạch và nâng cao chất lượng phục vụ, giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh tại cơ sở.

Tuy nhiên, quá trình chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ tại địa phương vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sau sắp xếp, quy mô địa bàn và khối lượng công việc ở cấp xã tăng lên đáng kể, trong khi đội ngũ cán bộ cơ sở vẫn đang trong quá trình thích ứng với yêu cầu mới. Một số lĩnh vực còn thiếu hướng dẫn đồng bộ, cơ chế phối hợp và liên thông chưa thật sự thông suốt, làm ảnh hưởng đến tính chủ động trong giải quyết công việc tại cơ sở. Tuy nhiên, khoảng cách số giữa các khu vực vẫn là thách thức đáng kể khi toàn tỉnh còn 23 thôn và khoảng 420 điểm dân cư chưa được phủ sóng đầy đủ; trong khi hệ thống giải quyết thủ tục hành chính và kết nối, chia sẻ dữ liệu có thời điểm vận hành chưa thực sự ổn định. Những thách thức này cho thấy quá trình chuyển từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính phục vụ không chỉ đòi hỏi việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn phụ thuộc vào năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, mức độ hoàn thiện của thể chế và khả năng bảo đảm các điều kiện vận hành đồng bộ ở cơ sở.

Hiện thực hóa mục tiêu quản trị phát triển trong chặng đường tiếp theo

Những kết quả đạt được sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình đổi mới quản trị địa phương. Trong giai đoạn tới, thành công của mô hình sẽ được đo bằng khả năng nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị, chất lượng phục vụ người dân và năng lực kiến tạo phát triển, chứ không đơn thuần ở số lượng đầu mối được cắt giảm.Để hiện thực hóa mục tiêu đó, yêu cầu đặt ra đối với việc vận hành bộ máy chính quyền địa phương trong thời gian tới là tiếp tục nâng cao năng lực thực thi của cấp xã. Tỉnh ủy cần tiếp tục quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ năng lực, trách nhiệm và khả năng thích ứng với yêu cầu mới; phát huy vai trò người đứng đầu; đồng thời nâng cao chất lượng phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong thực hiện nhiệm vụ.

Tiếp tục thực hiện phân cấp, phân quyền được theo hướng thực chất hơn, thực tiễn cho thấy phân quyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi liền với trách nhiệm giải trình, cơ chế kiểm tra, giám sát và sự phối hợp thống nhất giữa các cấp, các ngành. Vì vậy, một trong những nhiệm vụ được đặt ra trong những năm tiếp theo đó là tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy chế làm việc, cơ chế phối hợp và quy trình xử lý công việc nhằm bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, giảm trung gian nhưng không buông lỏng quản lý.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản trị. Việc kết nối cơ sở dữ liệu, vận hành nền tảng Công dân số Xứ Lạng và mở rộng dịch vụ công trực tuyến đã tạo nền tảng quan trọng cho xây dựng chính quyền số và đổi mới phương thức quản trị. Tuy nhiên, khoảng cách số giữa các địa bàn, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ và năng lực khai thác dữ liệu còn hạn chế cho thấy chuyển đổi số vẫn là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ và lâu dài trong thời gian tới.Thực tiễn cho thấy, mục tiêu của việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ dừng lại ở việc tinh gọn tổ chức bộ máy hay rút ngắn quy trình hành chính, mà sâu xa hơn là xây dựng một nền quản trị hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; lấy chất lượng điều hành, năng lực thực thi và khả năng kiến tạo phát triển làm thước đo. Khi năng lực của chính quyền cơ sở được nâng cao, cơ chế phân cấp, phân quyền được hoàn thiện và chuyển đổi số trở thành nền tảng của hoạt động quản trị, những thành quả của cải cách tổ chức bộ máy sẽ được chuyển hóa thành động lực phát triển bền vững. Đó cũng là hướng đi để tỉnh Lạng Sơn tiếp tục nâng cao chất lượng quản trị địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới./.