Nhành vú sữa thắm tình Bác với miền Nam

Giữa muôn loài cây từ khắp miền đất nước được trồng trong vườn cây Bác Hồ tại khu Di tích Phủ Chủ Tịch, một cây vú sữa cao lớn, cành lá sum suê che mát một góc Nhà sàn luôn thu hút sự chú ý của mọi người. Trải qua hơn 70 năm, cây vẫn xanh, lá vẫn thắm, rễ vẫn ôm chặt lòng đất như chính tình cảm đồng bào miền Nam dành cho Bác và tình cảm của Bác với đồng bào miền Nam.   

Bác Hồ chăm sóc cây vú sữa Miền Nam (ảnh tư liệu).

Trở lại lịch sử, sau khi hiệp định Genève năm 1954 được ký kết, nước Việt Nam tạm thời bị chia cắt làm 2 miền Nam-Bắc. Cuối năm đó, huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau làm lễ tiễn đoàn cán bộ chiến sĩ miền Nam ra Bắc tập kết. Lúc đó má Lê Thị Sảnh (còn gọi là má Tư Sảnh) muốn làm điều gì đó thật ý nghĩa để gửi đến Bác Hồ. Má đã kêu cô Bảy (con gái má) về vườn nhà bứng một cây vú sữa con bỏ vào chiếc bình tích bằng sứ. Má đã trao cây vú sữa đó cho đồng chí Nguyễn Trung Kiên (còn gọi là Ba Kiên), Đại đội trưởng Đại đội pháo binh 370, Tiểu đoàn 307, trưởng đoàn cán bộ tập kết với lời gửi gắm là trao tận tay Bác Hồ. Theo lời gia đình kể lại, Má đã dặn đồng chí Ba Kiên: Ra ngoài đó, các con thưa với Cụ Hồ, thưa với cô bác miền Bắc rằng bà con trong này luôn hướng về Cụ Hồ, hướng về miền Bắc.

Tết Nguyên Đán năm 1955, Bác rất xúc động khi đón nhận cây vú sữa. Món quà đơn giản, mộc mạc nhưng vô cùng ý nghĩa trong thời kỳ đất nước bị chia cắt hai miền. Đó cũng là tấm lòng kính yêu của má Tư Sảnh, của người dân Cà Mau, của đồng bào miền Nam ruột thịt đối với Bác. Bác đã trồng cây vú sữa ngay sát phòng làm việc, đầu hồi ngôi nhà 54. Đến tháng 9/1958, khi chuyển sang ở và làm việc tại Nhà sàn, Người cũng chuyển cây vú sữa sang đầu hồi nhà, sát phòng làm việc.

Dù bận nhiều công việc, hàng ngày Bác luôn dành thời gian tự tay chăm sóc, vun tưới cho cây. Mùa đông giá rét, Bác dặn các đồng chí phục vụ bện rơm cuốn quanh thân để giữ ấm cho cây. Mùa hè mưa bão, Bác lại dặn chằng chống cây cho kỹ để cây không bị ngã đổ. Hình ảnh Bác Hồ chăm sóc, tưới nước cho cây vú sữa được nhà nhiếp ảnh Đinh Đăng Định chụp lại. Khoảnh khắc ấy trở thành bức ảnh lịch sử ghi lại tình yêu thương và sự quan tâm đặc biệt của Bác Hồ dành cho nhân dân miền Nam.

Cây vú sữa lớn nhanh, cành lá xanh tươi đã đủ sức đứng vững giữa mưa bão, chịu được những năm tháng giá lạnh ở miền Bắc. Khi cây đã tỏa bóng mát một góc Nhà sàn, ngày ngày Bác vẫn chăm chút cho cây bởi lẽ miền Nam luôn trong trái tim Người. Cây vú sữa cũng chứng kiến niềm đau đáu của Bác về sự nghiệp giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, thực hiện lời Người nói với đồng bào miền Nam năm 1946: “Đồng bào Nam Bộ là dân nước Việt Nam. Sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý đó không bao giờ thay đổi!”[1]. Đến những năm tháng cuối của cuộc đời, Bác vẫn mong muốn được vào thăm đồng bào miền Nam. Song, do chiến sự ác liệt, sức khỏe của Người lại giảm sút nên ước nguyện đó không thành. Bác có căn dặn: Khi đất nước độc lập mà Bác chưa được vào Nam thì các cô chú phải chăm sóc thật tốt cây vú sữa của nhân dân miền Nam tặng Bác. Sau đó cho nhân giống cây vú sữa ấy và gửi tặng lại cho đồng bào miền Nam.

Nhìn cây vú sữa của đồng bào miền Nam gửi tặng Bác đã vươn cao to lớn, vững chắc, cành lá sum suê tỏa bóng mát bên ngôi Nhà sàn mà không khỏi bùi ngùi xúc động. Những dòng thơ của nhà thơ Quốc Tấn lại dâng trào cảm xúc:

“Tay nghiêng thùng tưới bên cây

Rưng rưng… hoa tím uống đầy nắng tươi

Ung dung Bác đứng ngắm cười

Cả trời xuân ấm tình Người thương yêu…

Mười lăm năm… mỗi sáng chiều.

Bác Hồ chăm chút, nâng niu từng cành

Cây càng khỏe, lá càng xanh

Như miền Nam đó trưởng thành, nở hoa

Cành cao che mát sân nhà

Từng ôm bóng dáng Cha già sớm trưa.

Dạn dày sương gió, nắng mưa

Trái ngon vẫn đậu đợi mùa chín thơm

Mặc cho lửa đạn, mưa bom

Ong xây bọng mật trong vòm lá xanh…”

Theo nguyện vọng của Bác, cây vú sữa ở vườn Bác đã được nhân ra để chuyển vào miền Nam. Trong đó có một cây được trao tặng nhân dân Cà Mau nhân dịp 100 năm ngày sinh Bác Hồ kính yêu (19/5/1890 - 19/5/1990) trồng trong khuôn viên Phủ thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại xã Trí Lực, huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau (nay là xã Trí Phải, tỉnh Cà Mau), một trong những phủ thờ Bác được xây dựng sớm nhất ở tỉnh Cà Mau.

Câu chuyện lịch sử về việc xây dựng Phủ thờ này cũng vô cùng xúc động. Năm 1969 là thời gian chiến tranh rất ác liệt, hàng chục đồn, chốt của giặc mọc lên ở huyện Thới Bình để càn quét, đánh phá căn cứ cách mạng nhằm thực hiện chiến dịch “Nhổ cỏ U Minh”. Đầu tháng 9/1969, khi nghe tin Bác Hồ mất, người dân hai xã Trí Lực, Trí Phải vô cùng thương tiếc. Các gia đình trong xã không ai bảo ai đều làm mâm cơm cúng Bác. Nhà ai có di ảnh Bác thì quý vô cùng, gia đình nào không có ảnh cũng chọn vị trí trang trọng nhất trong nhà làm nơi thờ phụng Bác. Với lòng tôn kính Bác, quân dân đã mở nhiều trận đánh phá hủy đồn chốt của địch, báo công lên Bác, cùng nhau dựng Phủ thờ để tưởng nhớ công ơn Bác Hồ.

Do khu vực này là vùng đất trũng, lau sậy, bom đạn nhiều, địch thường xuyên càn quét nên việc có một nền đất để dựng Phủ thờ rất khó khăn. Mỗi ngày có khoảng 200-300 nhân công thay nhau làm việc liên tục. Họ dùng xuồng ghe đi chở đất về để san lấp mặt bằng, càn sậy lấp đất, gác địch... Công việc dù vất vả, khó nhọc, nguy hiểm nhưng với người dân, được tham gia xây dựng Phủ thờ Bác là niềm hạnh phúc lớn, là cách thức thể hiện tấm lòng kính yêu đối với Bác Hồ.

Đến cuối năm 1973, Phủ thờ đã hoàn thành phần nền và bắt đầu thi công theo bản vẽ của ông Nguyễn Ngọc Báo, tức Mười Khen. Phủ thờ Bác có kiến trúc đơn giản, nhà hai mái mang đặc trưng của kiến trúc Nam Bộ nhưng vẫn toát lên vẻ trang nghiêm. Phủ thờ chính có diện tích 9m x 12m được làm bằng gỗ tràm, mắm, đước, mái lợp tôn, tất cả nguyên vật liệu đều do nhân dân trong vùng đóng góp. Phủ thờ được khánh thành vào dịp 19/5/1975, là niềm tự hào của người dân hai xã Trí Lực và Trí Phải. Đó không đơn thuần là nơi thờ phụng vị lãnh tụ của dân tộc mà còn là nơi biểu hiện lòng trung kiên, sự tôn kính của nhân dân với Bác Hồ, với Đảng. Phủ thờ cũng là nơi sinh hoạt văn hóa, giáo dục lịch sử của bà con địa phương.

Phủ thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh càng trở nên đặc biệt bởi nơi đây đang chăm sóc thành công cây vú sữa được nhân ra từ cây vú sữa của má Tư Sảnh gửi tặng Bác Hồ vào năm 1954. Cây vú sữa này có điểm khác với giống vú sữa phổ biến ở miền Nam, trái rất đẹp mắt, khi trái chín, cuống chuyển màu tím nhạt, một nửa trái có màu xanh, ruột tím nhạt chứ không tím sẫm, vỏ mỏng, thịt mềm, hương vị ngọt thanh. Hiện nay, địa phương mong muốn nhân giống cây vú sữa này để trồng ra thêm nhằm gìn giữ tấm lòng của Bác Hồ với đồng bào miền Nam nói chung và nhân dân Cà Mau nói riêng.

Cây vú sữa ở hai miền Nam-Bắc ngày ngày nhắc nhở về một giai đoạn đất nước bị chia cắt, về tình cảm của Bác Hồ với miền Nam và của miền Nam với Bác, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng cho các tầng lớp nhân dân.