Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng vai trò của lực lượng dân quân tự vệ, xem đây là “lực lượng của toàn dân tộc, là một lực lượng vô địch, là một bức tường sắt của Tổ quốc”. Sự coi trọng này bắt nguồn từ niềm tin vào sức mạnh của nhân dân và tầm quan trọng chiến lược của lực lượng vũ trang quần chúng trong chiến tranh nhân dân, đặc biệt là thực tế tham gia chiến đấu, chiến thắng mọi kẻ thù của dân quân tự vệ và du kích trong hai cuộc kháng chiến
Vai trò của dân quân tự vệ, du kích trong kháng chiến và chiến tranh giải phóng
Dân quân tự vệ và du kích là lực lượng vũ trang của quần chúng, là công cụ chuyên chính tại cơ sở và là lực lượng nòng cốt trong chiến tranh du kích. Sức mạnh của cách mạng Việt Nam đã giúp chúng ta chiến đấu và chiến thắng những “đế quốc to” chính là đường lối quân sự đúng đắn của Đảng mà ở đó, chúng ta thấy rõ sự kết hợp chặt chẽ giữa ba thứ quân: bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân tự vệ, du kích.
Dân quân tự vệ không chỉ là hậu bị hùng hậu, nguồn bổ sung quan trọng cho bộ đội chủ lực mà còn đóng vai trò “giăng khắp núi rừng, đồng bằng, đô thị” để bảo vệ hậu phương, tiêu diệt giặc ngoài và trấn áp thù trong.
Trên thực tế, dân quân tự vệ là nền tảng của nền quốc phòng toàn dân, là nòng cốt để xây dựng nền quốc phòng toàn dân, huy động sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc để bảo vệ Tổ quốc.
Trong chiến tranh, lực lượng dân quân tự vệ đóng vai trò chiến lược, cùng với bộ đội chủ lực tạo thành sức mạnh tổng hợp để chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thù. Bác Hồ ví dân quân tự vệ như “một bức tường sắt của Tổ quốc”, có khả năng làm tan rã mọi kẻ địch dù hung bạo đến đâu. Sự hy sinh và chiến đấu anh dũng của dân quân tự vệ ở các chiến trường, từ đô thị đến đồng bằng, miền núi, đã minh chứng cho sức mạnh và vai trò của lực lượng này.
Những chiến sĩ tự vệ Hà Nội trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến đã chiến đấu dũng cảm cầm chân quân Pháp gần 2 tháng với tinh thần “cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh”.
Trong kháng chiến chống Pháp, dân quân du kích và tự vệ đã góp phần bảo vệ hậu phương, đánh địch chống càn và hoạt động mạnh mẽ tại vùng sau lưng địch, góp phần làm cho kẻ thù “thất điên bát đảo”. Những tấm gương các chiến sĩ du kích tự vệ dọc đường số 5 là một ví dụ, đã biến đường số 5, con đường chiến lược, huyết mạch giữa Hà Nội và Hải Phòng, thành “con đường lửa” trong vùng địch tạm chiếm.
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ở miền Bắc, lực lượng dân quân tự vệ được xây dựng rộng khắp, góp phần tạo nên cuộc chiến tranh nhân dân đánh bại chiến tranh phá hoại của kẻ thù. Lực lượng dân quân tự vệ đã góp phần tạo nên lưới lửa phòng không tầm thấp, góp phần đập tan uy danh của không lực Hoa Kỳ. Ở miền Nam, lực lượng tự vệ và du kích, nhất là ở các chiến khu, vùng giải phóng, đã chiến đấu dũng cảm, chống càn quét, bảo vệ nơi đứng chân của các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp cách mạng miền Nam như Trung ương Cục miền Nam, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, góp phần tạo nên huyền thoại về "vùng đất thánh của Việt Cộng”.
Nhận thức được tầm quan trọng của lực lượng dân quân tự vệ trong tình hình mới, Quốc hội đã sớm ban hành những văn bản như Pháp lệnh dân quân tự vệ năm 2004, tiến lên ban hành Luật dân quân tự vệ năm 2019. Luật dân quân tự vệ do Quốc hội ban hành ngày 29/11/2019 ghi rõ vị trí, chức năng của lực lượng dân quân tự vệ: “Dân quân tự vệ là thành phần của lực lượng vũ trang nhân dân; là lực lượng bảo vệ Đảng, chính quyền, tính mạng, tài sản của Nhân dân, tài sản của cơ quan, tổ chức ở địa phương, cơ sở; làm nòng cốt cùng toàn dân đánh giặc ở địa phương, cơ sở khi có chiến tranh”.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, lực lượng dân quân tự vệ và du kích được chủ trương xây dựng và phát triển, cùng với quá trình xây dựng và trưởng thành của lực lượng vũ trang nhân dân 3 thứ quân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà lãnh đạo vĩ đại, người đã soi đường cho cách mạng Việt Nam giành độc lập và xây dựng đất nước. Tư tưởng của Người về vai trò của lực lượng vũ trang quần chúng vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.
Tự vệ khu vực Chợ Đồng Xuân trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến (Ảnh tư liệu)
Những lời dạy của Bác đối với dân quân tự vệ
Bác Hồ đã dành sự quan tâm đặc biệt và có những lời dạy sâu sắc về vai trò của lực lượng dân quân tự vệ, xem đây là một yếu tố then chốt trong sự nghiệp đấu tranh giữ nước, giải phóng đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
Những lời dạy của Bác đối với lực lượng dân quân tự vệ có thể được tóm lược như sau:
Dân quân tự vệ là lực lượng của toàn dân tộc, lực lượng vô địch. Bác khẳng định dân quân, tự vệ và du kích là "lực lượng của toàn dân tộc, là một lực lượng vô địch". Điều này nhấn mạnh sức mạnh tiềm tàng và to lớn khi toàn dân tham gia vào công cuộc bảo vệ Tổ quốc.
Dân quân tự vệ là “Bức tường sắt của Tổ quốc”. Chủ tịch Hồ Chí Minh ví lực lượng này như “một bức tường sắt của Tổ quốc”. Lời ví von này thể hiện khả năng phòng thủ vững chắc, kiên cố, có thể chống đỡ và làm tan rã mọi âm mưu, hành động xâm lược của kẻ thù.
Dân quân tự vệ có sức mạnh bất khả xâm phạm. Bác Hồ nhiều lần khẳng định rằng, trên cơ sở nền tảng của chiến tranh nhân dân, lực lượng dân quân tự vệ và du kích có sức mạnh vô cùng to lớn, bất khả xâm phạm.
Dân quân tự vệ phải trở thành những “tấm lưới sắt”. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng cần phải làm cho lực lượng dân quân tự vệ và du kích “thành những tấm lưới sắt rộng rãi và chắc chắn, chăng khắp mọi nơi, địch mò đến đâu là mắc lưới đến đó”. Lời dạy này thể hiện tầm nhìn chiến lược về việc xây dựng mạng lưới phòng thủ rộng khắp, bao vây, tiêu diệt địch.
Bác mong muốn lực lượng dân quân tự vệ “càng ngày càng vững, kinh nghiệm càng ngày càng nhiều”, qua đó chứng tỏ cho kẻ địch và thế giới biết về tinh thần ái quốc và sự anh hùng của lực lượng này.
Những lời dạy Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh của nhân dân, sự coi trọng vai trò của lực lượng vũ trang quần chúng trong chiến tranh nhân dân, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, và là kim chỉ nam cho việc xây dựng, phát triển lực lượng dân quân tự vệ qua các thời kỳ cách mạng
Những lời dạy quý báu của Bác Hồ đối với lực lượng dân quân tự vệ được ghi lại trong nhiều văn bản, tài liệu khác nhau.
Ngày 27/5/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho nam nữ chiến sĩ dân quân, tự vệ và du kích toàn quốc. Đây là một trong những văn bản quan trọng ghi lại lời khen ngợi và đánh giá cao vai trò của lực lượng này. Trong thư, Bác đã viết: “Dân quân, tự vệ và du kích là lực lượng của toàn dân tộc, là một lực lượng vô địch, là một bức tường sắt của Tổ quốc. Vô luận địch nhân hung bạo thế nào, hễ đụng vào lực lượng đó, bức tường đó, thì địch nào cũng phải tan rã”[1].
Trong báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu lần thứ II của Đảng, khai mạc ngày 11/02/1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trình bày tư tưởng về việc xây dựng và phát huy vai trò của lực lượng dân quân du kích. Người nêu rõ: “phải phát triển và củng cố dân quân du kích về mặt: tổ chức, huấn luyện, chỉ đạo và sức chiến đấu. Phải làm cho lực lượng của dân quân du kích thành những tấm lưới sắt rộng rãi và chắc chắn, chăng khắp mọi nơi, địch mò đến đâu là mắc lưới đến đó"[2].
Lời dạy thể hiện chủ trương và yêu cầu xây dựng, phát huy vai trò to lớn của lực lượng dân quân, tự vệ và du kích trong thế trận chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc. Tư tưởng cốt lõi là xây dựng lực lượng này cả về số lượng và chất lượng chính trị, để hoạt động tác chiến của họ tạo thành một "thiên la địa võng" đối với quân thù.
Những lời dạy này không chỉ là cơ sở tư tưởng cho Đảng lãnh đạo việc xây dựng lực lượng vũ trang, mà còn là nguồn động viên to lớn để lực lượng dân quân tự vệ và du kích phát huy tối đa sức mạnh, đóng góp vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Ngay cả trong thời chiến tranh hiện đại, vai trò của lực lượng dân quân tự vệ vẫn được khẳng định trong pháp lệnh (năm 2004) luật (năm 2019) về dân quân tự vệ để tiếp tục xây dựng và nâng cao sức chiến đấu của lực lượng này.
Trung đội nữ tự vệ Nhà máy dệt Nam Định trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (Ảnh tư liệu)
Những lời khen ngợi, động viên kịp thời có sức mạnh lan tỏa
Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam, đã dành tình cảm và sự quan tâm đặc biệt cho lực lượng dân quân tự vệ. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Người đã gửi nhiều thư khen ngợi, động viên các tập thể và cá nhân dân quân tự vệ và du kích có thành tích xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, tại vùng sau lưng địch, du kích tỉnh Hưng Yên, Hải Dương đã biến con đường số 5 Hà Nội-Hải Phòng thành “con đường lửa”. Hàng trăm vụ đánh mìn, tiến công hệ thống giao thông, hậu cần của Pháp trên con đường này gây cho địch nhiều thiệt hại và tâm lý hoang mang, bất ổn định tại hậu phương. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh liên tiếp gửi thư khen và động viên dân quân du kích tỉnh Hải Dương
Trong năm 1948, Bác viết thư gửi lão du kích Đỗ Như Thìn ở làng Tuấn Kiệt, xã Hùng Thắng, phủ Bình Giang, Hải Dương. Trong thư, Bác khen ngợi ông Thìn gần 50 tuổi mà hăng hái tham gia du kích, có nhiều sáng kiến, lập được khá nhiều chiến công. Bác mong anh chị em du kích học theo gương sáng của ông Thìn, mong du kích Hải Dương sẽ trở nên du kích kiểu mẫu trong toàn khu, toàn quốc...
Cũng vào tháng 3/1948, Bác gửi trung đội du kích Kim Thành khi nhận được chiếc áo mưa trung đội lấy được của giặc gửi cho Bác.
Tháng 12/1948, Bác gửi thư khen ngợi anh em du kích Kim Thành đánh giao thông vận tải của địch rất hay và đã thắng nhiều trận. Bác khuyên anh em cố gắng hơn nữa. Bác hứa với anh em, mỗi lần phá được một đầu tầu xe lửa, Bác lại có một phần thưởng đặc biệt tặng anh em.
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, dân quân tự vệ và du kích miền Bắc tiếp tục lập nhiều chiến công vẻ vang và được Chủ tịch Hồ Chí Minh khen ngợi, động viên kịp thời.
Ngày 16/6/1967, chỉ nửa tháng sau khi thành lập, Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa đã bắn rơi một chiếc máy bay Mỹ. Ngày 5/7/1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen. Bức thư có đoạn: “Bác rất vui lòng khen các cháu đã chiến đấu giỏi và bắn rơi một máy bay phản lực Mỹ. Bác gửi tặng mỗi cháu một huy hiệu. Bác mong các cháu hãy phát huy những điểm tốt: chăm học, chăm làm, sản xuất giỏi, đánh giặc giỏi, cùng với bà con địa phương giành nhiều thắng lợi to lớn hơn nữa”[3].
Trong những năm 1965- 1968, người đã nhiều lần gửi thư khen các đơn vị dân quân, tự vệ ở Hà Trung, Hoằng Hóa (Thanh Hóa), Quảng Ninh, Lệ Thủy (Quảng Bình) và đặc biệt khen 11 nữ dân quân tự vệ thành phố Huế trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Những lời khen ngợi và động viên của Bác Hồ là nguồn động lực to lớn, tiếp thêm sức mạnh cho lực lượng dân quân tự vệ trong công cuộc kháng chiến và chiến tranh giải phóng.
Thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ cũng như cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc sau này cho thấy, lực lượng dân quân tự vệ và du kích luôn xứng đáng với những lời khen ngợi, động viên và lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân quân tự vệ và du kích thực sự trở thành “bức tường sắt của Tổ quốc”, khi đụng vào đó, địch nào cũng phải tan rã.
