Sau cú sốc từ dịch Covid-19, xung đột Nga - Ukraine và thuế nhập khẩu của Mỹ, chiến sự ở Trung Đông khiến bà Martina Nighswonger dần hết lựa chọn.
"Không có lúc nào được nghỉ cả. Mỗi năm lợi nhuận lại giảm đi một chút, rồi cuối cùng sẽ chẳng còn gì nữa. Tôi cảm thấy kiệt sức và không biết phải làm thế nào", Martina Nighswonger - Giám đốc Công ty Gechem (tại Kleinkarlbach, Đức) nói.
Gechem là doanh nghiệp chuyên pha hóa chất các sản phẩm tẩy rửa gia dụng và đóng chai dầu phanh cho xe hơi. Họ gần đây phải họp bàn về khủng hoảng mỗi ngày.
Bà Martina Nighswonger - Giám đốc Gechem. Ảnh: Reuters
Lãnh đạo các doanh nghiệp tại Đức, Pháp, Đan Mạch và Thụy Sĩ nhận định tác động từ chiến sự tại vùng Vịnh ảnh hưởng tới tất cả công ty trên toàn cầu. Tuy nhiên, tác động mạnh nhất là với các ngành công nghiệp ở châu Âu - nơi giá năng lượng vốn cao hơn các khu vực khác.
Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz từ sau các cuộc tấn công của Israel và Mỹ cuối tháng 2 đã làm gián đoạn xuất khẩu dầu thô, khí đốt. Nhưng từ tuần trước, các cuộc tập kích vào hạ tầng năng lượng ở khu vực này đẩy giá dầu lên gần 120 USD một thùng - gần gấp đôi so với đầu năm nay.
Theo Viện Kinh tế Đức IW, nền kinh tế lớn nhất châu Âu có thể thiệt hại 40 tỷ euro (46 tỷ USD) trong hai năm nếu giá dầu duy trì ở mức 100 UD một thùng hiện tại. Việc này cho thấy các ngành công nghiệp châu Âu trở nên dễ tổn thương sau nhiều năm gánh chi phí năng lượng cao, chịu cạnh tranh gay gắt từ Trung Quốc và các đợt đóng cửa nhà máy.
Đức hiện có giá điện bán buôn thuộc nhóm cao nhất thế giới, ở mức 132 USD một MWh, cao hơn nhiều so với 48 USD tại Mỹ và mức trung bình 120 USD của Liên minh châu Âu, theo dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
"Châu Âu đang ở tình thế dễ tổn thương và rõ ràng không đủ dư địa để chịu thêm một cú sốc năng lượng nữa trong thời gian ngắn như vậy. Đức và Anh có vẻ là những nước dễ chịu tác động nhất trước cú sốc năng lượng", Ipek Ozkardeskaya - nhà phân tích cấp cao tại ngân hàng Thụy Sĩ Swissquote, nhận định.
Nhà máy của Gechem ở Kleinkarlbach (Đức) ngày 19/3. Ảnh: Reuters
Gechem thành lập năm 1861. Họ là một trong 3,4 triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ, sử dụng hơn 33 triệu lao động và tạo ra hơn một nửa sản lượng kinh tế cho Đức. Năm ngoái, công ty đạt doanh thu 46 triệu euro và có 165 nhân viên. Tuy nhiên, bà Nighswonger cho biết họ đã dừng tuyển dụng và có khả năng lần đầu trong hai thập kỷ buộc phải cắt giảm lao động.
Kế hoạch lắp đặt thêm một dây chuyền đóng chai và mở rộng nhà máy điện mặt trời, với tổng trị giá hàng triệu euro, cũng đang bị hoãn lại. Một phần nguyên nhân là giá axit sulfamic - nguyên liệu Gechem nhập từ châu Á để sản xuất viên tẩy bồn cầu và máy rửa bát - đã tăng 20%. Điều này khiến chi phí của công ty tăng thêm 300.000-400.000 euro năm nay.
Ngoài việc làm gián đoạn thị trường dầu và khí, việc Iran siết eo biển Hormuz còn ảnh hưởng tới nguồn cung phân bón, lưu huỳnh, helium, nhôm và nhiều nguyên liệu quan trọng khác. Chi phí vận chuyển cũng tăng mạnh do giá nhiên liệu cao.
"Tình hình này sẽ ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng tới các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì nhiều công ty không thể nhanh chóng chuyển hướng nguồn cung", Wolfgang Grosse Entrup - Giám đốc Hiệp hội Hóa chất Đức VCI, nói.
Ngay cả trước chiến sự, nhóm doanh nghiệp này tại Đức cũng đã chịu nhiều cú sốc. Theo cơ quan thống kê Đức, hơn 24.000 doanh nghiệp, chủ yếu là nhỏ và vừa, nộp đơn phá sản năm ngoái - mức cao nhất kể từ năm 2014.
Sức ép đang lan ra khắp ngành hóa chất trị giá 635 tỷ euro tại châu Âu. Tập đoàn Lanxess (Đức) cho biết sẽ cắt giảm 550 việc làm và tăng giá ngay khi chi phí đầu vào tăng. "Chúng tôi theo dõi tình hình Trung Đông hàng ngày", CEO Matthias Zachert nói.
CEO hãng hóa chất Evonik Christian Kullmann cho biết có thể chuyển một phần chi phí phát sinh sang khách hàng. Hãng sản xuất keo dán Henke ghi nhận giá nguyên liệu tăng gián tiếp, trong khi BASF đã tăng giá 30% với một số sản phẩm.
"Các công ty thành viên của chúng tôi đang hoạt động trong chế độ khủng hoảng toàn diện", Grosse Entrup nói.
Áp lực tương tự lan ra khắp các trung tâm công nghiệp khác của châu Âu.
Peter Voser - Chủ tịch "gã khổng lồ" thiết bị điện ABB (Thụy Sĩ) cho biết xung đột tại vùng Vịnh kéo dài gây thiệt hại nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu do năng lượng thiếu hụt và giá cả tăng.
"Trong ngắn hạn, các công ty dùng khí đốt làm nguồn năng lượng chính có thể phải dừng dây chuyền sản xuất khiến giá nhiều sản phẩm tăng lên. Nhưng tác động thực sự vẫn chưa diễn ra. Chiến sự càng kéo dài, nhu cầu càng suy yếu", ông nói.
Tại Pháp, hãng sản xuất ống nhựa Elydan cho biết các nhà cung cấp tại châu Á của họ đã tuyên bố không thể giao nguyên liệu vì tình huống bất khả kháng, phụ thuộc vào dầu từ Trung Đông. Ông cho biết nếu xung đột kéo dài, công ty sẽ phải tăng giá. "Tôi không nghĩ chúng tôi có thể tự hấp thụ cú sốc này bằng cách giảm lợi nhuận", ông giải thích. Elydan hiện có nhiều nhà máy ở châu Âu, sử dụng 40.000-50.000 tấn polymer mỗi năm.
Tại Đan Mạch, LEGO cũng đang chuyển sang nhựa tái chế và nhựa sinh học để giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, bất ổn liên tiếp vẫn là mối lo lớn. "Từ đại dịch, lạm phát, xung đột Nga - Ukraine, rồi thuế nhập khẩu... quá nhiều cú sốc. Biến động dĩ nhiên không bao giờ là tốt", CEO Niels Christiansen nói.
Thương hiệu đồ dùng ngoài trời Dometic của Thụy Điển đã hủy chia cổ tức. Hãng thép Thyssenkrupp Steel Europe cũng cảnh báo giá khí đốt tăng sẽ kéo theo chi phí sản xuất đắt đỏ hơn.
Hiệp hội thép Đức WV Stahl cho rằng cần thêm hỗ trợ để ổn định giá điện và khí đốt, vì xung đột Trung Đông cho thấy châu Âu "rất dễ tổn thương". Hiệp hội nhựa Polyvia của Pháp cảnh báo nhà cung cấp đòi tăng giá và có thể cắt giảm sản lượng giao hàng.
Tuy nhiên, các chính phủ châu Âu hiện không còn nhiều dư địa tài khóa như năm 2022 để trợ cấp lớn cho doanh nghiệp. Nếu giá dầu lên gần 130 USD một thùng, nguy cơ vỡ nợ trong các ngành như kim loại và hóa chất sẽ tăng mạnh, theo Karl Pettersen - Giám đốc hãng đánh giá tín nhiệm Scope Ratings.
"Năng lực cạnh tranh của châu Âu phụ thuộc vào việc có nguồn cung năng lượng an toàn, với giá phải chăng", Pettersen kết luận.
