Cảnh giác với các luận điệu xuyên tạc

Mục đích của sự thay đổi từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội” là nhằm đòi hỏi tính chủ động cao hơn trên các phương diện: cung cấp thông tin chính thống từ sớm; giải thích rõ những vấn đề Nhân dân quan tâm; nhận diện, dự báo diễn biến tình hình tư tưởng của Nhân dân để chủ động định hướng trước những vấn đề mới, khó, nhạy cảm; đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia trao đổi, phản biện và giám sát các vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội. Từ đó góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, tăng cường đồng thuận xã hội.

Vì công tác tư tưởng được xác định là “bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng” nên ngay từ khi Bộ Chính trị khóa XIV ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW về “Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới”, trên không gian mạng đã xuất hiện một số luận điệu xuyên tạc, chống phá. Trên một số trang phản động của các lực lượng luôn có tư tưởng hằn thù, chống phá Việt Nam xuất hiện một số tin bài tấn công trực diện vào bước chuyển trong công tác tư tưởng của Đảng ta với các luận điệu như “dẫn dắt nhận thức” hay “dắt mũi nhân dân”? “Liệu có phải Việt Nam thất bại trong quản lý thông tin nên phải kiểm soát cả nhận thức, suy nghĩ của nhân dân?”[1]. Thậm chí, có đối tượng còn quy chụp sự dẫn dắt nhận thức là “điển hình của sự cai trị độc tài cả về nhận thức của nhân dân”[2] … Những luận điệu kiểu như vậy lan tràn trên nhiều trang mạng nhằm gieo rắc sự mơ hồ, hoài nghi về những thay đổi trong công tác tư tưởng của Đảng ta, thậm chí nó còn tạo ra một loại kiểu “mồi nhử” để một số đối tượng vốn có tư tưởng chống đối, bất mãn có cơ hội “ném đá” vào những chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước hòng làm cản trở quá trình các chủ trương, chính sách đi vào cuộc sống.

Có thể thấy rõ nguồn cơn của những luận điệu xuyên tạc, chống phá trên là bắt nguồn từ lối “bẻ chữ” thường thấy mà nhiều đối tượng hay dùng. Có đối tượng lập luận rằng “dẫn dắt nhận thức” là Đảng đặt mình cao hơn Nhân dân, hay Đảng muốn “kiểm soát” Nhân dân phải theo định hướng mà Đảng đã vạch sẵn.

Bước chuyển quan trọng trong công tác tư tưởng

“Quản lý thông tin” là quá trình điều tiết, kiểm soát thông tin đi đúng hướng, đến đúng đối tượng, đạt được đúng mục đích đề ra nhằm tạo ra một môi trường thông tin lành mạnh, tích cực. “Quản lý thông tin” về bản chất thường đặt trọng tâm vào việc thông tin nào được đưa ra, thông tin nào cần được xử lý, thông tin nào phải được định hướng, phản bác hoặc ngăn chặn. Cách tiếp cận này vẫn cần thiết, nhất là trước những thông tin sai lệch, xuyên tạc, gây tác động tiêu cực đến xã hội nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đủ.

Trong bối cảnh truyền thông số và mạng xã hội phát triển rất nhanh chóng, tốc độ lưu chuyển thông tin rất cao, khoảng trống thông tin thường xuyên xuất hiện và nhu cầu thông tin của người dân ngày càng cao. Họ không chỉ cần được biết một sự việc xảy ra như thế nào mà còn muốn biết tại sao nó xảy ra, cách thức giải quyết, xa hơn nữa là quyền lơi, trách nhiệm của mình với những thông tin có liên quan. Vì vậy, công tác tư tưởng không thể chỉ chạy theo xử lý thông tin đã xuất hiện mà phải chủ động tạo ra khả năng hiểu đúng bản chất sự việc ngay từ đầu. “Dẫn dắt nhận thức xã hội” vì thế không phải là áp đặt nhận thức, càng không phải là tìm cách kiểm soát mọi tiếng nói khác biệt mà đó là chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có chiều sâu; giải thích những vấn đề phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu; đối thoại với những băn khoăn chính đáng; đồng thời tạo điều kiện để xã hội tiếp cận nguồn thông tin chính thống. Trên cơ sở đó, người dân có thể định hình được nhận thức, tư tưởng và hành vi của mình; tránh bị các đối tượng xấu thao túng cả về tư tưởng, nhận thức và lôi kéo tham gia những hành vi sai phạm.

Bước chuyển từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức” vì thế là một sự thay đổi mang tính đột phá trong cách thức quản trị thông tin hiện đại, lấy người dân là trung tâm, coi việc củng cố niềm tin của Nhân dân và sự đồng thuận xã hội là thước đo cao nhất hiệu quả của ông tác tư tưởng. Cách tiếp cận ấy đưa công tác tư tưởng trở lại với bản chất căn cốt của nó là không phải chỉ làm cho thông tin được truyền đạt mà làm cho thông tin trở thành một giá trị định hướng tư tưởng, nhận thức và hành vi của con người; từ đó tạo nên sự đồng thuận, đoàn kết, thống nhất trong Đảng và trong toàn xã hội.

“Dẫn dắt nhận thức” có thể được hiểu là quá trình tác động một cách có chủ đích đến suy nghĩ, góc nhìn, niềm tin và cách đánh giá của một cá nhân hoặc cộng đồng về một vấn đề, sự việc, con người hoặc hiện tượng nào đó. Thay vì áp đặt chủ kiến, dẫn dắt nhận thức hướng dòng suy nghĩ của người tiếp nhận theo một định hướng nhất định thông qua việc lựa chọn thông tin, cách diễn đạt, ngữ cảnh hoặc cảm xúc. Do đó, dẫn dắt nhận thức xã hội có các đặc điểm chính là tính chủ động, không áp đặt theo mệnh lệnh hành chính mà thuyết phục bằng lý lẽ sắc bén, thực tiễn sống động và sự thật hiển nhiên. Hiệu quả của việc dẫn dắt nhận thức xã hội thay cho “quản lý thông tin” là tạo cơ sở để người dân tiếp cận sự thật và hiểu đúng bản chất vấn đề, không để các thế lực xấu có cơ hội thao túng thông tin. Khi định hướng được nhận thức đúng đắn sẽ tạo được niềm tin vững chắc cho người dân, từ đó tạo ra sự đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước.

Việc chuyển đổi từ phương thức quản lý hành chính thuần túy sang dẫn dắt nhận thức xã hội không đồng nghĩa với việc phủ nhận hay xóa bỏ hoàn toàn vai trò của quản lý hành chính. Trái lại, đây là bước tiến nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập của tư duy quản lý áp đặt, mệnh lệnh vốn dễ tạo ra sự đối phó và trì trệ từ cơ sở. Theo đó, phương thức mới đòi hỏi một sự kết hợp linh hoạt và hài hòa: một mặt, vẫn duy trì sự nghiêm minh của kỷ cương, phép nước thông qua công cụ hành chính song mặt khác, đặt trọng tâm vào việc định hướng, thuyết phục và dẫn dắt nhận thức để tạo sự đồng thuận tự giác từ bên trong mỗi cá nhân và cộng đồng. Do đó, có thể khẳng định, việc chuyển trọng tâm từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức” là một bước chuyển mang tính đột phá của công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Nó không chỉ góp phần khắc phục những hạn chế của việc kiểm soát, định hình thông tin trong bối cảnh bùng nổ của truyền thông số và mạng xã hội mà còn thể hiện rõ quan điểm cốt lõi của Đảng: lấy người dân là trung tâm, là mục tiêu, là động lực của sự phát triển. Mục tiêu cốt lõi của việc “dẫn dắt nhận thức” là nhằm hướng đến trang bị cho người dân nhận thức đúng đắn, nâng cao “sức đề kháng” trước các thông tin xấu độc; tránh được xu hướng bị thao túng nhận thức bằng những thông tin chưa được kiểm chứng.

Bước chuyển từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức” là một cuộc cách mạng về phương thức lãnh đạo tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số. Giải pháp này không chỉ giúp giải quyết những bất cập trong cách thức quản lý thiên về hành chính, ứng phó chủ động, kịp thời với thông tin xấu độc một cách hiệu quả hơn, mà còn là con đường ngắn nhất để củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước trong bối cảnh mới.