Người ủng hộ ứng viên Thượng viện Đảng Dân chủ Annie Andrews ăn mừng tại bang South Carolina tối 3-11 - Ảnh: AP.
Thất bại chính trị của Đảng Cộng hòa và chiến thắng mang tính bước ngoặt của Đảng Dân chủ
Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11/2026 tạo ra sự đảo chiều ngoạn mục trong tương quan quyền lực tại Washington. Mặc dù kết quả chính thức chưa được công bố, theo các hãng truyền thông lớn của Mỹ, Đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện với đa số khá áp đảo, chấm dứt tình trạng Đảng Cộng hòa đồng thời nắm cả Nhà Trắng và lưỡng viện Quốc hội sau cuộc bầu cử năm 2024. Trong đó, Đảng Dân chủ giành thêm hàng loạt ghế Thượng viện tại Kansas, Iowa, Texas, Ohio, Maine, Georgia, New Hampshire, North Carolina và South Carolina; đồng thời đảo chiều hơn hai chục khu vực bầu cử Hạ viện, trong đó có những địa bàn là thành trì lâu năm của Đảng Cộng hòa và từng bỏ phiếu áp đảo cho ông Trump trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024 [1]. Phạm vi thắng lợi này cho thấy đây không đơn thuần là sự luân chuyển ghế thông thường. Việc giành lại đồng thời hai viện còn giúp những người Dân chủ nắm các vị trí chủ chốt trong Quốc hội, qua đó định hình chương trình giám sát và tạo đối trọng thể chế với Nhà Trắng.
Đáng chú ý là Đảng Dân chủ đã giành một số chiến thắng có ý nghĩa biểu tượng lớn như: tại bang Texas, James Talarico đã đánh bại Ken Paxton, trở thành nghị sĩ Dân chủ đầu tiên giành ghế Thượng viện ở bang này kể từ năm 1988; tại bang Kansas, ứng viên Adam Hamilton đã giành ghế thượng nghị sĩ của bang này cho Đảng Dân chủ lần đầu tiên sau 94 năm; tại bang South Carolina, ứng viên Dân chủ Annie Andrews đã đánh bại ứng viên Cộng hòa Darline Graham được ông Trump hậu thuẫn, giành lại ghế mà đảng Cộng hòa nắm giữ suốt gần 3 thập niên và trở thành nữ thượng nghị sĩ Mỹ đầu tiên được bầu tại bang này; tại bang Georgia, ứng viên Dân chủ Keisha Lance Bottoms đã đánh bại Rick Jackson, người được Tổng thống Donald Trump ủng hộ, để trở thành nữ thống đốc đầu tiên của bang và cũng là nữ thống đốc da màu đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ. Những chiến thắng tại các bang vốn là thành trì của Đảng Cộng hòa này cho thấy sự dịch chuyển rõ nét trong lựa chọn của cử tri [2].
Đây cũng là thất bại có ý nghĩa đặc biệt đối với ông Trump khi ông đã nhiều lần kêu gọi cử tri xem bầu cử giữa kỳ như cuộc bỏ phiếu dành cho mình, đã trực tiếp vận động và gắn kết quả ứng viên với thành tích của Chính quyền mình. Vì vậy, thất bại của Đảng Cộng hòa không chỉ là thất bại riêng lẻ của các ứng viên mà còn phản ánh sự bất mãn đối với Trump, đặt dấu hỏi về chiến lược cá nhân hóa quyền lực và khả năng chuyển hóa sức hút cá nhân thành thành công bầu cử cho Đảng.
Những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chiến thắng của Đảng Dân chủ
Chiến thắng vang dội của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ lần này chủ yếu bắt nguồn từ sự bất mãn kinh tế - xã hội của người dân mà nổi bật nhất là vấn đề kinh tế và chi phí sinh hoạt gia tăng, sự suy giảm niềm tin vào chính quyền Trump và cả những hạn chế trong chiến lược tranh cử của Đảng Cộng hòa.
Trong cuộc bầu cử năm 2024, ông Trump đã khai thác bất mãn về lạm phát và cam kết cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, gần hai năm sau khi trở lại Nhà Trắng, giá cả vẫn là gánh nặng. Khảo sát của AP-NORC trước bầu cử cho thấy khoảng 8/10 cử tri coi kinh tế hoặc chi phí sinh hoạt là vấn đề hàng đầu, trong đó gần 8/10 người không tán thành cách ông Trump xử lý chi phí sinh hoạt. Khoảng cách giữa cam kết và cảm nhận của cử tri đã làm suy yếu lợi thế của Tổng thống [3].
Phong cách lãnh đạo và cách điều hành của Tổng thống Trump cũng làm gia tăng bất mãn. Việc đặt cá nhân Tổng thống vào trung tâm quyết định, những phát ngôn gây tranh cãi và cách xử lý vấn đề xã hội khiến cử tri đặt câu hỏi về trách nhiệm giải trình. AP-NORC ghi nhận chỉ khoảng một phần ba cử tri đăng ký đánh giá tích cực về Trump; khoảng 6/10 cử tri có cái nhìn không thiện cảm với Đảng Cộng hòa. Bất mãn vì thế đã lan từ từng chính sách sang đánh giá chung về năng lực lãnh đạo [4].
Liên minh cử tri từng đưa ông Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024 cũng có dấu hiệu rạn nứt. Hãng tin AP ghi nhận các ứng viên Dân chủ hưởng lợi từ sự dịch chuyển của cử tri trẻ và nói tiếng Tây Ban Nha, cử tri độc lập tại nhiều địa bàn theo hướng ít thiện cảm với Đảng Cộng hòa hơn. Đây là nhóm có thể quyết định kết quả tại các bang chiến địa [5].
Chiến lược chọn ứng viên của phe Cộng hòa cũng bộc lộ những hạn chế. Việc ưu tiên những người trung thành với Trump giúp ông kiểm soát bầu cử sơ bộ, nhưng chưa chắc chọn ra được những ứng viên đủ năng lực và sức thu hút cử tri rộng rãi. Trong khi đó, Đảng Dân chủ đã tập trung vào chi phí sinh hoạt, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực, đồng thời mở rộng cạnh tranh tại các bang truyền thống của phe Cộng hòa. Kết quả cuộc bầu cử này vì thế phản ánh cả làn sóng phản đối Trump của cử tri lẫn khả năng khai thác điểm yếu của đối thủ bên phe Dân chủ.
Cục diện chính trường Mỹ sau bầu cử giữa kỳ: Thách thức đối với Tổng thống Trump và tương lai của Phong trào MAGA
Với việc để mất quyền kiểm soát cả hai viện vào tay Đảng Dân chủ, Nhà Trắng sẽ phải hoạt động trong môi trường đối trọng và bị kiểm soát mạnh hơn. Phe Dân chủ có thể cản trở các sáng kiến lập pháp, gây sức ép đối với việc xem xét nhân sự và mở rộng điều tra, giám sát cơ quan hành pháp. Ngân sách, hoạt động bộ máy liên bang và trách nhiệm của quan chức cấp cao cũng sẽ là những điểm nóng.
Dù vậy, mất kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa ông Trump mất quyền điều hành. Tổng thống vẫn nắm quyền hành pháp và quyền phủ quyết. Đảng Dân chủ có thể ngăn cản hoặc làm chậm chương trình nghị sự, nhưng muốn thông qua nhiều dự luật vẫn cần sự ủng hộ của một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa. Cục diện mới vì thế sẽ đan xen giữa đối đầu, giám sát và thương lượng; nguy cơ bế tắc gia tăng nhưng thỏa hiệp ở một số vấn đề vẫn có thể xảy ra.
Thách thức sâu xa hơn là vị thế của ông Trump trong Đảng Cộng hòa. Gần một thập niên qua, ông định hình lại bản sắc và thông điệp của Đảng, giữ vai trò trung tâm trong lựa chọn ứng viên. Nhưng thất bại của Đảng Cộng hòa lần này cho thấy sức hút cá nhân không luôn chuyển hóa thành chiến thắng cho các ứng viên khác trong Đảng. AP từng chỉ ra rằng Trump huy động tốt cử tri khi chính ông có tên trên lá phiếu, trong khi ứng viên được ông hậu thuẫn có thể gặp khó ở các cuộc đua riêng. Điều này làm tăng sức ép xem xét lại sự phụ thuộc lớn của Đảng Cộng hòa vào cá nhân Tổng thống [6].
Tuy nhiên, chưa thể khẳng định rằng sự thất bại nặng nề lần này của những người Cộng hòa đồng nghĩa với sự thoái trào của Phong trào MAGA. Cần phân biệt sự ủng hộ đối với cá nhân ông Trump, đánh giá về chính quyền và sức sống của những quan điểm mà MAGA đại diện. Phong trào này phản ánh các tâm lý trước nay vẫn tồn tại trong một bộ phận xã hội Mỹ, gồm: chủ nghĩa dân tộc, sự hoài nghi toàn cầu hóa, phản ứng với giới tinh hoa, mong muốn kiểm soát nhập cư và đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu. Những khuynh hướng này sẽ không thể biến mất chỉ sau một thất bại bầu cử.
Câu hỏi là MAGA sẽ tồn tại thế nào và ai kế thừa ảnh hưởng khi ông Trump rời Nhà Trắng vào năm 2028. Cử tri trung thành với ông vẫn có tiếng nói lớn trong bầu cử sơ bộ, khiến các ứng viên Cộng hòa khó bỏ qua họ. Nhưng tiếp tục gắn chặt với ông Trump và thông điệp đối đầu có thể hạn chế khả năng thu hút cử tri độc lập, ôn hòa. Hãng tin Reuters ghi nhận trước bầu cử đã có những tranh luận trong nội bộ Đảng Cộng hòa về tương lai hậu Trump, vai trò tiềm năng của Phó Tổng thống JD Vance và những yếu tố nào của chủ nghĩa Trump cần được duy trì [7].
MAGA do đó có thể tiếp tục tập trung xung quanh Trump hoặc chuyển thành khuynh hướng bảo thủ rộng hơn, với nhiều đại diện và trung tâm ảnh hưởng. Quá trình chuyển hóa sẽ không dễ dàng bởi các nhóm Cộng hòa còn có những khác biệt về quan điểm dân túy, kinh tế, vai trò nhà nước và cách mở rộng liên minh cử tri. Thất bại lần này vừa tạo sức ép, vừa là phép thử khả năng thích ứng của Phong trào.
Triển vọng chính trường Mỹ đến bầu cử tổng thống năm 2028
Từ nay đến năm 2028, chính trường Mỹ sẽ bước vào giai đoạn tái định vị lực lượng và cạnh tranh lãnh đạo. Chiến thắng áp đảo giữa kỳ tạo lợi thế lớn cho phe Dân chủ, nhưng không có sự bảo đảm rằng Đảng này sẽ giành lại Nhà Trắng. Trong khi đó, Đảng Cộng hòa vẫn có nền tảng cử tri và thời gian điều chỉnh chiến lược.
Đối với Đảng Dân chủ, vấn đề đặt ra là cần chuyển thắng lợi này thành chương trình nghị sự thuyết phục cử tri hướng tới cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2028, thay vì chỉ dựa vào sự phản đối Trump. Đảng phải chứng minh năng lực giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội và sự giám sát có trách nhiệm. Sự khác biệt giữa nhóm cấp tiến và ôn hòa về chính sách, ứng viên và cách Dân chủ cạnh tranh với Cộng hòa có thể tiếp tục gây tranh luận. Việc Đảng này tìm được ứng viên vừa tập hợp được cử tri truyền thống, vừa thu hút được những cử tri độc lập sẽ là quan trọng.
Với Đảng Cộng hòa, bài toán trung tâm cần giải là tương lai của Đảng hậu Trump. Tu chính án thứ 22 không cho phép Trump được bầu làm Tổng thống nhiệm kỳ thứ ba. Vì vậy, năm 2028 sẽ là cuộc cạnh tranh xác lập thế hệ lãnh đạo kế tiếp và định hình di sản của Trump. Phó Tổng thống JD Vance là một ứng viên tiềm năng, nhưng không phải lựa chọn duy nhất. Người kế nhiệm phải vừa có thể giữ được MAGA trong bầu cử sơ bộ, vừa cần phải vượt qua cái bóng của ông Trump để mở rộng sức hút với cử tri toàn quốc. Lòng trung thành với Trump có thể là lợi thế nội bộ nhưng cũng có thể trở thành bất lợi ở tổng tuyển cử.
MAGA nhiều khả năng vẫn có ảnh hưởng lớn, dù mức độ chi phối có thể thay đổi. Nếu duy trì uy tín với lực lượng trung thành, ông Trump vẫn có thể tác động đến việc chọn người kế nhiệm cũng như đường lối của Đảng. Nếu thất bại tiếp diễn, sức ép giảm phụ thuộc vào cá nhân ông sẽ tăng lên, mở đường cho MAGA trở thành khuynh hướng chính trị có nhiều gương mặt đại diện khác nhau.
Có thể sẽ xuất hiện hai khả năng: phân cực trong Đảng Cộng hòa tiếp tục gia tăng, hoặc những người Cộng hòa điều chỉnh để duy trì giá trị cốt lõi của MAGA nhưng thay đổi cách vận động và lựa chọn lãnh đạo. Diễn biến sẽ còn phụ thuộc vào nhiều biến số, trong đó gồm hoạt động của Quốc hội mới, khả năng phục hồi uy tín của Trump và sự hình thành thế hệ lãnh đạo kế tiếp của Đảng Cộng hòa.
Kết luận
Chiến thắng áp đảo của Đảng Dân chủ trong bầu cử giữa kỳ năm 2026 đã tạo ra bước ngoặt quan trọng trong chính trường Mỹ, làm thay đổi tương quan quyền lực tại Washington và đặt Chính quyền Trump trước những giới hạn chính trị mới. Tuy nhiên, ý nghĩa sâu xa của kết quả này không chỉ nằm ở sự thất bại của Đảng Cộng hòa mà còn ở những thách thức đối với vai trò lãnh đạo của Trump và tương lai của Phong trào MAGA. Dù chưa thể khẳng định MAGA suy thoái, cuộc bầu cử đã cho thấy giới hạn của việc cá nhân hóa quyền lực với sự phụ thuộc quá lớn vào vai trò của ông Trump. Hai năm tới sẽ là giai đoạn quyết định đối với quá trình tái định vị của Đảng Cộng hòa, sự thích ứng của MAGA và cấu trúc cạnh tranh quyền lực trong chính trị Mỹ trước thềm bầu cử tổng thống năm 2028.
Chú thích:
[1], [5] Associated Press, “The Latest: Democrats win US House, cementing control over Congress”, 4/11/2026, https://apnews.com/article/ef6199e25927a9ac9f4c18eae0e497cd; NBC News, “Blue Surge: Democrats win House and Senate”, 4/11/2026, https://www.nbcnews.com/politics/2026-election.
[2] Mary Ellen McIntire and Savannah Behrmann, “Democrats flip the Senate with stunning victories in deep-red terrain”, Roll Call, 4/11/2026, https://rollcall.com/2026/11/04/senate-democrats-majority-midterm-elections-2/.
[3], [4] Steve Peoples and Linley Sanders, “Frustrated with Trump, voters overwhelmingly want change in Washington, an AP-NORC poll finds”, Associated Press, 15/10/2026, https://www.ap.org/news-highlights/elections/2026/frustrated-with-trump-voters-overwhelmingly-want-change-in-washington-an-ap-norc-poll-finds/.
[6] Associated Press, “Analysis: Trump’s solution to Republicans’ midterm troubles is more Trump”, 2026, https://www.ap.org/news-highlights/elections/2026/analysis-trumps-solution-to-republicans-midterm-troubles-is-more-trump/.
[7] Nathan Layne and Nandita Bose, “Analysis: As Trump takes center stage in Dallas, Republicans debate a future without him”, Reuters, 9/9/2026, https://www.investing.com/news/politics-news/analysisas-trump-takes-center-stage-in-dallas-republicans-debate-a-future-without-him-4893270.
