Kiến tạo động lực tăng trưởng mới cho thành phố Cần Thơ

Không gian phát triển mới và yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng

Từ ngày 1/7/2025, thành phố Cần Thơ mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất thành phố Cần Thơ, tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng. Thành phố có diện tích gần 6.360 km², dân số hơn 4,2 triệu người và 103 xã, phường[1]. Không gian hành chính - kinh tế mở rộng tạo điều kiện kết nối đô thị trung tâm với các vùng sản xuất nông nghiệp, khu công nghiệp, cửa ngõ ven biển và hệ thống logistics của hạ lưu sông Hậu. Đây không chỉ là sự thay đổi địa giới, mà còn mở ra khả năng tổ chức lại các nguồn lực phát triển theo một quy hoạch thống nhất.

Năm 2025, GRDP thành phố tăng 7,23%; quy mô nền kinh tế ước đạt 306.170 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 94,94 triệu đồng. Sản xuất công nghiệp tăng 6,79%, dịch vụ tăng 8,79%, xuất khẩu tăng 10,8% và kinh tế số ước đóng góp khoảng 7,4% GRDP. Các khu chế xuất và khu công nghiệp có 381 dự án đầu tư, với tổng vốn đăng ký hơn 10,29 tỷ USD. Kết quả này phản ánh sự bổ sung thế mạnh giữa dịch vụ đô thị, công nghiệp chế biến, nông nghiệp hàng hóa, thủy sản và kinh tế biển[2].

Tuy nhiên, quy mô tăng trưởng không đồng nghĩa với chất lượng tăng trưởng; mở rộng về lượng chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo được chuyển biến về chất. Sự khác biệt về kết cấu hạ tầng, khả năng tiếp cận dịch vụ số và chất lượng nhân lực làm gia tăng chi phí phối hợp. Nhiều chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ còn thiếu liên kết; logistics chưa phát huy đầy đủ lợi thế đường bộ, đường thủy và cửa biển; thu hút đầu tư công nghệ cao còn hạn chế. Yêu cầu đặt ra không chỉ là cộng gộp nguồn lực, mà phải tái cấu trúc chúng thành một hệ sinh thái phát triển thống nhất.

Những điểm nghẽn chủ yếu

Thứ nhất, liên kết không gian kinh tế và hạ tầng chưa đồng bộ. Thành phố Cần Thơ có lợi thế kết nối vùng đô thị trung tâm với các địa bàn sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và ven biển, nhưng các hành lang giao thông, cảng, kho bãi và trung tâm logistics chưa hình thành một mạng lưới hoàn chỉnh. Nếu thiếu cơ chế điều phối thống nhất, lợi thế địa lý rộng mở có thể bị chia cắt bởi tư duy quy hoạch cục bộ và sự phân tán nguồn lực đầu tư.

Thứ hai, chất lượng tăng trưởng chưa dựa vững chắc vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Công nghiệp chế biến và dịch vụ vẫn là những khu vực quan trọng, song hàm lượng công nghệ, năng lực nghiên cứu - phát triển và mức độ tham gia chuỗi giá trị cao còn khiêm tốn. Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định định hướng phát triển Cần Thơ dựa chủ yếu vào khoa học - công nghệ, kinh tế ứng dụng công nghệ cao và nguồn nhân lực chất lượng cao. Khoảng cách giữa định hướng đó với năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp vẫn là điểm nghẽn cần sớm khắc phục[3].

Thứ ba, hạ tầng số và dữ liệu sau hợp nhất cần tiếp tục tích hợp. Kết nối hệ thống giải quyết thủ tục hành chính với Cổng Dịch vụ công quốc gia đã tạo chuyển biến tích cực. Tuy vậy, chuyển đổi số không thể dừng ở số hóa thủ tục; thành phố cần dữ liệu thống nhất phục vụ quy hoạch, điều hành đầu tư, quản trị đô thị và hỗ trợ doanh nghiệp.

Thứ tư, nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Một thành phố hướng tới logistics hiện đại, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế số và kinh tế biển cần đội ngũ lao động có kỹ năng số, kỹ thuật, quản trị chuỗi cung ứng và năng lực đổi mới. Trong khi đó, đào tạo nghề và đào tạo đại học chưa thật sự gắn chặt với nhu cầu nhân lực của từng ngành, từng khu công nghiệp và từng địa bàn phát triển.

Ảnh: Quang cảnh thành phố Cần Thơ (Nguồn: https://vneconomy.vn)

Kiến tạo các động lực tăng trưởng mới

Một là, tái cấu trúc không gian phát triển theo chuỗi giá trị liên vùng. Thành phố cần tích hợp quy hoạch của ba địa phương trước hợp nhất; xác định rõ các hành lang đô thị - công nghiệp - logistics - kinh tế biển; ưu tiên kết nối cảng Cái Cui, khu vực Trần Đề, các khu công nghiệp và vùng nguyên liệu. Đầu tư hạ tầng phải đi cùng tổ chức lại sản xuất, giúp nông sản và thủy sản được chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và tiếp cận thị trường với chi phí thấp hơn.

Hai là, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực trực tiếp nâng cao năng suất. Thành phố cần phát triển hệ sinh thái liên kết giữa cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; hình thành các chương trình đặt hàng nghiên cứu từ bài toán thực tiễn của nông nghiệp, logistics, y tế và quản trị đô thị. Chính sách thu hút đầu tư cần chuyển từ ưu đãi theo quy mô vốn sang lựa chọn dự án có công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, cam kết chuyển giao công nghệ và liên kết với doanh nghiệp địa phương[4].

Ba là, xây dựng nền quản trị số thống nhất, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Kho dữ liệu dùng chung phải được chuẩn hóa, liên thông và khai thác phục vụ điều hành theo thời gian thực; đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và trách nhiệm giải trình. Chính quyền số hiệu quả sẽ rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và tạo môi trường minh bạch hơn cho đầu tư, kinh doanh.

Bốn là, phát triển nguồn nhân lực theo nhu cầu của mô hình tăng trưởng mới. Thành phố cần xây dựng cơ chế dự báo nhu cầu kỹ năng; đặt hàng đào tạo các ngành logistics, tự động hóa, công nghệ thông tin, chế biến sâu, quản trị công nghệ và kinh tế biển; mở rộng đào tạo lại cho lao động nông nghiệp và lao động trong các ngành có nguy cơ bị thay thế. Cùng với đó là chính sách thu hút, sử dụng và tạo môi trường làm việc để đội ngũ chuyên gia, trí thức đóng góp lâu dài cho thành phố.

Năm là, hoàn thiện cơ chế điều phối và huy động nguồn lực phát triển. Thành phố cần phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp; lựa chọn dự án đầu tư công theo mức độ lan tỏa; tăng cường hợp tác công - tư và phát huy vai trò Hội đồng điều phối vùng đồng bằng sông Cửu Long. Mỗi chương trình trọng điểm cần gắn với mục tiêu đo lường được về năng suất, việc làm, công nghệ, môi trường và mức độ hài lòng của người dân.

Không gian phát triển mới đã trao cho Cần Thơ những nguồn lực và lợi thế chưa từng có. Song lợi thế chỉ trở thành động lực khi được kết nối bằng quy hoạch thống nhất, hạ tầng đồng bộ, thể chế hiệu quả, công nghệ và con người. Nếu kiên trì chuyển từ tư duy mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, Cần Thơ có cơ sở để trở thành cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và đầu mối liên kết thực chất của vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong kỷ nguyên phát triển mới./.