Truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của công nhân vùng mỏ Quảng Ninh đã trở thành mạch nguồn sức mạnh tinh thần cốt lõi, được bồi đắp qua chín thập kỷ kể từ cuộc tổng bãi công tháng 11/1936. Trong bối cảnh hiện đại, tinh thần này tiếp tục được chuyển hóa thành bản lĩnh làm chủ công nghệ, tuân thủ an toàn lao động và thúc đẩy phát triển bền vững của ngành than
Ngọn lửa được thắp lên từ lòng đất mỏ
Đối với Quảng Ninh, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của công nhân vùng mỏ là giá trị tinh thần vô giá được bồi đắp qua thử thách lịch sử. 90 năm kể từ cuộc Tổng bãi công tháng 11/1936, ngọn lửa đoàn kết, ý chí kiên cường và khát vọng vươn lên của người thợ mỏ vẫn không ngừng cháy sáng. Bản sắc văn hóa này đã trở thành nguồn sức mạnh nội sinh to lớn, góp phần quan trọng làm nên diện mạo của tỉnh Quảng Ninh ngày hôm nay.
Quảng Ninh là một trong những nôi ra đời sớm của giai cấp công nhân Việt Nam. Điều kiện tự nhiên với nguồn tài nguyên than phong phú, chất lượng tốt cùng vị trí giao thương thuận lợi đã khiến vùng mỏ sớm trở thành mục tiêu khai thác của tư bản thực dân. Từ quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp, đội ngũ công nhân mỏ từng bước hình thành và ngày càng đông đảo. Sự ra đời và mở rộng các khai trường khai thác than của tư bản Pháp gắn liền những tháng ngày cơ cực của người phu mỏ. Những người phu mỏ phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, thời gian lao động kéo dài, tiền lương rẻ mạt, thường xuyên chịu sự đánh đập, hà khắc của cai, ký, chủ thầu và bộ máy cai trị thực dân. Cuộc sống cơ cực đã thôi thúc họ đứng lên đấu tranh để bảo vệ quyền lợi và phẩm giá của mình.
Ban đầu, những cuộc đấu tranh còn mang tính tự phát, nhỏ lẻ. Song chính trong quá trình đấu tranh, người công nhân từng bước trưởng thành về nhận thức, biết tập hợp lực lượng, tổ chức đấu tranh và đòi quyền lợi cả về kinh tế, chính trị. Đặc biệt, từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, phong trào công nhân ở khu mỏ có sự lãnh đạo của các chi bộ đảng ở Mạo Khê, Vàng Danh - Uông Bí, Hòn Gai, Cẩm Phả - Cửa Ông, tạo cơ sở quan trọng để phong trào công nhân chuyển từ tự phát sang tự giác, có tổ chức và có định hướng chính trị rõ ràng. Chính trong dòng chảy ấy, một ngọn lửa lớn đã được thắp lên.
Cuộc đấu tranh của công nhân mỏ Hòn Gai tháng 11/1936 (Ảnh chụp từ phim tư liệu)
Mốc son tháng 11 và sự ra đời của tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”
Lịch sử đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân Việt Nam mãi mãi khắc ghi mốc son chói lọi: Cuộc Tổng bãi công tháng 11/1936 của thợ mỏ Quảng Ninh.
Đêm 12/11/1936, các tầng than sục sôi ý chí phản kháng. Ngay rạng sáng hôm sau, ngày 13/11, làn sóng bãi công bùng nổ với sự tham gia của hơn một vạn thợ mỏ Cẩm Phả. Chính trong thời khắc lịch sử này, lời thề quyết chiến: “Kỷ luật và Đồng tâm! Chúng ta sẽ thắng!” đã vang vọng khắp vùng mỏ.
Lời hiệu triệu ấy nhanh chóng trở thành chân lý cốt lõi: khi người lao động được tổ chức chặt chẽ, giữ vững kỷ luật và đồng lòng nhất trí, họ sẽ tạo ra một sức mạnh dời non lấp biển để đánh bại những thế lực áp bức bạo tàn.
Cuộc đối đầu diễn ra vô cùng cam go khi thực dân Pháp điều động binh lính từ các vùng lân cận như Hải Phòng, Quảng Yên về trấn áp. Cùng lúc, chủ mỏ áp dụng mọi thủ đoạn đê hèn từ đe dọa, chia rẽ đến bao vây kinh tế nhằm bẻ gãy ý chí thợ mỏ. Dẫu vậy, tinh thần thép của người công nhân không hề lung lay. Họ đã dựa vào sự đùm bọc, sẻ chia từng miếng cơm manh áo của bà con tiểu thương và ngư dân địa phương, tạo nên một thế trận lòng dân kiên trung, không thể lay chuyển.
Đúng 8 giờ sáng ngày 20/11/1936, sau một tuần lễ kiên cường bám trụ, tầng lớp thống trị và chủ mỏ buộc phải nhượng bộ, chấp thuận mọi yêu sách của phía công nhân. Thắng lợi vang dội tại Cẩm Phả lập tức thổi bùng ngọn lửa đấu tranh sang nhà máy cơ khí Hòn Gai và các vùng lân cận, lôi cuốn hơn 30.000 thợ mỏ bước vào cuộc tổng bãi công vô tiền khoáng hậu.
Sự kiện vĩ đại năm 1936 không chỉ mang lại quyền lợi dân sinh trước mắt mà lớn lao hơn, đã khẳng định vị thế và tính tổ chức tối cao của giai cấp công nhân Việt Nam. Di sản quý báu đó đã làm nên ngày 12/11 - Ngày truyền thống công nhân vùng mỏ, Ngày truyền thống của ngành than Việt Nam. Qua gần một thế kỷ, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” vẫn luôn là báu vật tinh thần vô giá, tiếp thêm nguồn năng lượng mạnh mẽ để thế hệ thợ mỏ hôm nay xung kích trên mặt trận sản xuất, giữ vững an ninh năng lượng quốc gia và làm giàu đẹp thêm cho quê hương Quảng Ninh.
90 năm - ngọn lửa truyền thống không ngừng cháy sáng
Nếu cuộc tổng bãi công tháng 11/1936 là thời điểm ngọn lửa được thắp lên, thì 90 năm qua chính là hành trình các thế hệ người thợ mỏ tiếp tục gìn giữ và truyền lửa. Ngọn lửa ấy được hun đúc từ lòng đất, nhưng không chỉ thuộc về lòng đất. Nó hiện diện trong bản lĩnh, ý chí, tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó cộng đồng của những người đã và đang làm việc trên vùng mỏ.
Qua những thăng trầm của lịch sử, người thợ mỏ luôn phải đối mặt với những khó khăn, thử thách mới. Nhưng trong mỗi giai đoạn, truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” lại được biểu hiện bằng những hình thức phù hợp với yêu cầu của thời đại.
Năm 1936 tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” là sức mạnh để người công nhân đứng lên đấu tranh đòi quyền sống, quyền lao động, thì hôm nay, tinh thần ấy cần được chuyển hóa thành kỷ luật lao động, ý thức trách nhiệm, tinh thần sáng tạo, khả năng làm chủ khoa học - công nghệ và sự đồng thuận trong hành động. Đó chính là sức sống của truyền thống. Một truyền thống chỉ thực sự trường tồn khi không dừng lại ở việc tưởng nhớ quá khứ mà trở thành động lực hành động trong hiện tại. Vì thế, kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống công nhân vùng mỏ không chỉ là dịp để nhắc nhớ về một mốc son lịch sử mà còn là cơ hội để nhìn nhận sâu sắc hơn những giá trị đã làm nên bản lĩnh của người thợ mỏ và suy nghĩ về cách phát huy những giá trị ấy trong giai đoạn phát triển mới.
Nữ công nhân, viên chức, lao động Công ty than Hòn Gai hôm nay
Từ “chất thép” trong lòng đất đến bản lĩnh làm chủ công nghệ
90 năm trước, người thợ mỏ đấu tranh bằng sức mạnh của sự đoàn kết. Ngày nay, trước những yêu cầu mới của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi xanh, người thợ mỏ cần tiếp tục phát huy tinh thần ấy bằng một bản lĩnh mới: bản lĩnh làm chủ công nghệ và làm chủ tương lai.
Trong bối cảnh nền kinh tế hiện đại, ngành than đang phải đối mặt với nhiều thách thức mang tính sống còn: Các mỏ lộ thiên đã dần cạn kiệt; khai thác hầm lò có những diện sản xuất xuống tới độ sâu -300 đến -500 mét so với mực nước biển, không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn đẩy người thợ mỏ đối mặt với nguy cơ sụt lún, ngập lụt và tai nạn lao động luôn rình rập. Thêm vào đó, xu hướng “xanh hóa” năng lượng toàn cầu và các cam kết khí hậu nghiêm ngặt (Net-zero) đang tạo áp lực buộc toàn ngành phải giảm thiểu phát thải độc hại. Trong bối cảnh đó, “Kỷ luật và Đồng tâm” không hề mất đi ý nghĩa. Ngược lại, giá trị ấy càng cần được phát huy ở một tầm cao mới. Kỷ luật hôm nay là tuân thủ nghiêm quy trình sản xuất, bảo đảm an toàn lao động, tôn trọng công nghệ, kỷ cương và trách nhiệm nghề nghiệp. Đồng tâm hôm nay là cùng chung mục tiêu phát triển, phối hợp chặt chẽ giữa các khâu, các bộ phận; gắn lợi ích của người lao động với sự phát triển của doanh nghiệp, của ngành than và của thành phố Quảng Ninh. Tinh thần người thợ mỏ hôm nay còn phải là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới, không ngừng học hỏi để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học và công nghệ. Như vậy, ngọn lửa truyền thống không chỉ được giữ bằng ký ức. Nó được giữ bằng hành động cụ thể.
Tiếp nối ngọn lửa – viết tiếp trang sử mới
Nhìn lại chặng đường 90 năm, có thể thấy tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” đã trở thành một giá trị tinh thần có sức sống lâu bền của công nhân ngành Than. Đó là sức mạnh giúp những người thợ mỏ năm xưa vượt qua áp bức, đứng lên đấu tranh vì quyền lợi của mình.
Ngày nay, để tiếp tục phát huy tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, ngành than tập trung triển khai hiệu quả Nghị quyết số 76-NQ/ĐU, ngày 9/1/2023, của Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam về “Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Trong đó, chú trọng bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa, lịch sử truyền thống ngành than; phát huy tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” xây dựng đội ngũ công nhân vững mạnh góp phần xây dựng Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam phát triển bền vững, đưa Quảng Ninh trở thành địa phương kiểu mẫu, ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.
90 năm - một khoảng thời gian đủ dài để một thế hệ trở thành lịch sử, cũng đủ để một giá trị được kiểm chứng bằng thực tiễn và trở thành truyền thống. Ngọn lửa được thắp lên từ cuộc Tổng bãi công tháng 11/1936 đến hôm nay vẫn đang cháy. Ngọn lửa ấy được truyền từ những người thợ mỏ năm xưa sang những người lao động hôm nay; từ những đường lò, tầng than của quá khứ đến những công trường hiện đại; từ tinh thần đấu tranh vì quyền sống đến khát vọng sáng tạo, làm chủ công nghệ và phát triển bền vững.
Kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống công nhân vùng mỏ vì thế không chỉ là sự tri ân đối với những thế hệ đã làm nên lịch sử. Đó còn là lời nhắc nhở đối với thế hệ hôm nay về trách nhiệm giữ lửa và truyền lửa. Giữ lửa là giữ gìn bản lĩnh, ý chí, kỷ luật và tinh thần đoàn kết của người thợ mỏ. Truyền lửa là biến những giá trị ấy thành hành động cụ thể trong lao động, sản xuất và sáng tạo. Vươn lên là không bằng lòng với những thành quả đã có, phải không ngừng đổi mới để thích ứng với yêu cầu của thời đại. Đó cũng chính là cách thiết thực nhất để tri ân những người thợ mỏ đã viết nên trang sử vẻ vang của vùng mỏ bằng mồ hôi, trí tuệ và cả những hy sinh của mình.
Từ tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” của 90 năm trước đến khát vọng vươn lên của hôm nay là một hành trình liên tục. Một bên là cội nguồn, một bên là tương lai; một bên là ký ức lịch sử, một bên là trách nhiệm của hiện tại. Nhưng giữa hai điểm ấy luôn có một sợi dây xuyên suốt: ý chí của những người công nhân ngành than không chịu khuất phục trước khó khăn, luôn đoàn kết để vượt qua thử thách và luôn khát vọng vươn tới những giá trị tốt đẹp hơn.
90 năm đã qua, than vẫn nằm sâu trong lòng đất. Những tầng than mới vẫn đang được mở ra. Và trên vùng đất từng chứng kiến cuộc tổng bãi công làm rung chuyển cả khu mỏ năm 1936, những thế hệ người thợ hôm nay đang tiếp tục viết nên câu chuyện của mình. Ngọn lửa ấy không chỉ thuộc về quá khứ. Ngọn lửa ấy đang thuộc về hôm nay và ngày mai. Đó là ngọn lửa của “Kỷ luật và Đồng tâm”, là ngọn lửa của niềm tự hào người thợ mỏ. Và hơn hết, đó là ngọn lửa của khát vọng vươn lên, góp phần xây dựng Quảng Ninh ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại và xây dựng ngành than bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia gắn liền với chuyển đổi xanh, hiện đại hóa và bền vững. Đó là lời khẳng định đanh thép, là sự nối tiếp xứng đáng với niềm tin của các thế hệ đi trước.
